استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر

شما اینجا هستید

منبع : 
United States Commission on International Religious Freedom

استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر: اسناد و مقرراتی برگزیده درباره آزادی اندیشه، اعتقاد و دین​

سند حاضر، اسناد بین‌المللی حقوقی و همچنین اطلاعات بیش‌تری درباره استانداردهای بین‌المللی مربوط به حراست از آزادی اندیشه، اعتقاد و دین را طرح می‌کند.

الف. همه‌انسان‌ها از حق آزادی اندیشه و اعتقاد و دین برخوردارند

  • اعلامیه‌جهانی حقوق بشر ۱۹۴۸ (UDHR) ماده ۱۸:

همه‌انسان‌ها از حق آزادی اندیشه، اعتقاد و دین برخوردارند؛ این حق شامل آزادی تغییر دین یا باور، و آزادی ابراز کردن دین یا باور خود در تعلیم و آداب و عبادت و آیین، چه به تنهایی یا با دیگر اعضای باهمستان، چه در فضاهای عمومی یا فضاهای خصوصی است.

  • میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ۱۹۶۶ (ICCPR) ماده ۱۸:

  •  همه باید از حقِ آزادی اندیشه، اعتقاد و دین برخوردار باشند. این حق شامل آزادی فرد برای داشتن یا گرویدن به دین یا باور منتخب خویش و آزادی ابراز کردن دین یا باورش در عبادت و آیین و آداب و تعلیم، خواه به طور فردی یا در باهمستان و خواه در فضاهای عمومی یا در فضاهای خصوصی است.

  • هیچ‌کس نباید مورد اجبار قرار گیرد، به‌نحوی که مخل آزادی داشتن یا گرویدن وی به دین یا باور منتخب‌اش شود.

  • آزادی فرد برای ابراز دین یا باور خویش، هیچ محدودیتی ندارد مگر محدودیت‌هایی که در قانون پیش‌بینی شده و برای حفاظت از امنیت، نظم و سلامت یا اخلاق عمومی یا حقوق بنیادین و آزادی‌های دیگران ضروری هستند.

  • دولت‌های پایبند به این میثاق، متعهد می‌شوند که آزادی والدین و سرپرستان قانونی را برای تأمین تعلیمات دینی و اخلاقی کودکان خویش مطابق با اعتقادات‌شان محترم شمارند.

  • به‌طور کلی، مطابق نظر کمیته‌حقوق بشر سازمان ملل (HRC)، ارگان معاهده‌ای که رعایت‌شدن میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را بازبینی می‌کند، ماده ۱۸ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی [از موارد زیر] حفاظت می‌کند:

خداباوری و نا-خداباوری و خداناباوری، و نیز حق ابراز نکردن هر نوع دین یا باوری. اصطلاح‌های «باور» و «مذهب» باید در معنای عام‌شان تفسیر شوند. کاربست ماده ۱۸ محدود به ادیان سنتی یا ادیان و باورهایی نمی‌شود که مشخصه‌ها یا مناسک نهادی‌ای شبیه به ادیان سنتی دارند. بنابراین، هر نوع گرایش به تبعیض‌گذاری علیه هر دین یا باوری و بنا بر هر دلیلی، از جمله این دلیل که تازه‌تأسیس هستند یا اقلیت‌های مذهبی‌ای را نمایندگی می‌کنند که ممکن است مورد خصومت دین مسلط جامعه قرار گیرند، از نظر این کمیته نگران‌کننده است.

- کمیته‌حقوق بشر (HRC) توضیح عمومی شماره‌۲۲ (۱۹۹۳)

  • میثاق اروپایی حفاظت از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین ۱۹۵۰ (ECHR)، ماده ۹:

همه از حق آزادی اندیشه، اعتقاد و دین برخوردارند؛ این حق شامل آزادی فرد برای تغییر دین یا باور و آزادی ابزار کردن دین یا باورش در عبادت و تعلیم و آداب و آیین، چه به‌صورت فردی یا در باهمستان و با دیگران، چه در فضای عمومی یا در فضای خصوصی می‌شود.

  • سند نهایی هلسینکی ۱۹۷۵، اصل هفتم:

دولت‌های مشارکت‌کننده [در تنظیم این سند]، حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین، از جمله آزادی اندیشه و اعتقاد و دین و باور، را برای همگان و صرف‌نظر از نژاد و جنس و زبان و دین محترم می‌شمارند.

  • اعلامیه‌سازمان ملل برای رفعِ هر نوع تعصب یا تبعیض مبتنی بر دین یا باور ۱۹۸۱ (سازمان ملل، دسامبر ۱۹۸۱)، ماده ۱:

(۱) همه باید از حق آزادی اندیشه و اعتقاد و دین برخوردار باشند. این حق باید شامل آزادی فرد برای داشتنِ دین یا هر نوع باورِ منتخب خویش، و آزادی عبادت و آیین و مناسک و تعلیم، خواه به‌طور فردی یا در باهمستان و با دیگران و در فضای عمومی باشد. (۲) هیچ‌کس نباید مورد اجبار قرار گیرد، به‌نحوی که مخلِ آزادی داشتن دین یا باور منتخب‌اش شود. (۳) آزادی فرد برای ابراز دین یا باورش نباید محدود شود مگر در مواردی که در قانون تصریح شده و برای امنیت و نظم و سلامت و اخلاقیات عمومی یا حقوق بنیادین و آزادی‌های دیگران ضروری هستند.

مولفه‌های حق آزادی اندیشه و اعتقاد و دین و باور، از قرار زیر هستند:

۱. آزادی فرد برای تغییرِ دین یا باورش (اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ۱۸، میثاق اروپایی حفاظت از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین، ماده ۹(۱)، سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند کپنهاگ، ماده ۹(۴))

۲. آزادی فرد برای داشتن یا گرویدن به دین یا باور منتخب خود (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ۱۹۶۶، ماده ۱۸(۱))

  • [این بند] ضرورتا آزادی فرد برای انتخاب دین یا باور خویش را در بر دارد که شامل حق فرد برای تغییرِ دین یا باورِ کنونی‌اش و گرویدن به دیدگاه‌های خداناباورانه و نیز حق فرد برای نگه‌داشتن دین یا باور خویش می‌شود.

  • هیچ محدودیتی بر این آزادی، مجاز نیست، و

  • هیچ فردی نباید وادار شود که نظر یا وابستگی خود را به دین یا باوری افشا کند.

- کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۲۲ (پاراگراف ۳، ۵)

۳. آزادی از اجبارشدنی که مخلِ آزادی فرد برای داشتن یا گرویدن به دین یا باور منتخب خویش است (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۱۸(۲) و سازمان ملل دسامبر ۱۹۸۱، ماده ۱(۲))

  • هیچ محدودیتی بر این آزادی، مجاز نیست.

  • باورمندان به همه‌باورهای غیردینی نیز از چنین حفاظتی برخوردار هستند.

  • نمونه‌هایی از اجبارِ غیرمجاز که حقِ فرد برای داشتن یا گرویدن به دین یا باوری را مختل می‌سازند عبارتند از:

  • استفاده از اجبار فیزیکی یا مصوبات کیفری جهت وادار کردن باورمندان یا نا-باورمندان به رعایت باورهای خاص یا پیوستن به جماعت مذهبی خاصی، در راستای انکار دین یا باورشان یا گرواندن آن‌ها [به دین یا باوری دیگر]؛ و

  • سیاست‌ها یا اقداماتی که همین مقصود یا تأثیر را دارند، نظیر سیاست‌ها یا اقداماتی که حقوق سیاسی محافظت‌شده در ماده ۲۵ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی یا دسترسی به آموزش و مراقبت‌های پزشکی و استخدام را محدود می‌سازند.

         - کمیته‌حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۲۲ (پاراگراف ۵)

۴. آزادی ابراز کردن دین یا باور در عبادت و آیین و مناسک و تعلیم (اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ۱۸، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۱۸(۱)، سازمان ملل دسامبر ۱۹۸۱، ماده ۱، سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند وین، ماده ۱۶(د))

  • این آزادی می‌تواند در فضای عمومی یا در فضای خصوصی، به‌تنهایی یا در باهمستان و همراه دیگران به کار گرفته شود.

  • این آزادی، حداقل، شاملِ آزادی‌های زیر است:

  • عبادت ‌کردن یا تجمع در رابطه با یک دین یا یک باور، و تأسیس و نگهداشت مکان‌هایی در راستای آن اهداف و با دسترسی آزادانه، از جمله مکان عبادت

  • تأسیس و نگهداشت نهادهای خیریه یا انسان‌دوستانه مناسب و سمینارها یا مدارس مذهبی

  • ایجاد و دستیابی به و استفاده از مقدار کافی اسباب و مواد ضروری مربوط به آیین‌ها یا رسوم دین یا باور، از جمله استفاده از علایم و زبان و اشیای آیینی، نمایش نمادها، مناسک مقررات غذایی و پوشیدن لباس‌های متمایز یا پوشش سر، مشارکت در آیین‌های مربوط به مراحل خاص زندگی، و استفاده از زبان خاصی که بین یک گروه مرسوم است.

  • نوشتن، پخش و انتشار مطبوعات مربوط به این حوزه‌ها

  • تعلیم دین یا باور در مکان‌هایی که مناسب این اهداف هستند.

  • تقاضا و دریافت کمک‌های مالی داوطلبانه و دیگر اعانه‌ها از سوی افراد و نهادها

  • سازمان‌دهی، کارآموزی، استخدام، انتخاب، انتصاب بر اساس جانشینی، یا تعویض رهبران و واعظان و معلمان بنا بر نیازمندی‌ها و استانداردهای آن دین یا باور

  • مشارکت در تعطیلات و برگزاری جشن‌ها و مراسم‌ها مطابق با احکام دین یا باور فرد

  • برقراری و نگهداشت ارتباطات با افراد و باهمستان‌ها، در رابطه با دین و باور فرد در سطح ملی و بین‌المللی.

۵. حدود‌های مجاز بر آزادی ابراز کردن دین یا باور (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۱۸(۳) و سازمان ملل، دسامبر ۱۹۸۱، ماده ۱(۳))

آزادی برای ابراز کردن دین یا باور را فقط می‌توان به مواردی محدود ساخت که در قانون تصریح شده و برای حفاظت از امنیت و نظم و سلامت و اخلاقیات عمومی یا حقوق و آزادی‌های بنیادین دیگران ضروری هستند.

  • هیچ عدولی نباید از آزادی اندیشه و اعتقاد و دین شود، حتی در طول «شرایط اضطراری عمومی‌ای که زندگی ملت را تهدید می‌کند» (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۴(۲) و اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ۲۹ و ۳۰)

  • حدودها باید در قانون تصریح شوند و نباید چنان به کار بسته شوند که حقوق تضمین‌شده در ماده ۱۸ را نقض کنند.

  • پارگراف ۳ از ماده ۱۸ باید صریحا تفسیر شود: حدودهایی که مبنای خاصی در آن [پاراگراف] ندارند مجاز نیستند، حتی اگر این حدودها برای دیگر حقوق محافظت‌شده‌میثاق مجاز دانسته شده باشند (برای مثال، محدودیت مبتنی بر امنیت ملی، [محدودیتی] غیرمجاز است).

  • حدودها باید در راستای همان اهدافی که تعیین شده‌اند، اجرایی شوند و باید مستقیما به نیاز خاصی که اعلان شده مرتبط باشند و با آن [نیاز] تناسب داشته باشند.

  • حدودها نباید با اهداف تبعیض‌آمیز اعمال شوند یا به شکل تبعیض‌آمیزی به کار بسته شوند.

  • حدودهایی که بر آزادی ابراز دین یا باور اعمال می‌شوند و هدف‌شان محافظت از اخلاقیات است، باید مبتنی بر اصولی باشند که منحصرا از یک سنت یا دین استخراج نشده باشند.

  • اشخاصی که تحت محدودیت‌های مشروع و قانونی هستند، نظیر زندانیان، همچنان باید از حقوق ابزار کردن دین یا باورشان به کامل‌ترین شکلی که با ماهیت خاص محدودیت‌شان نیز سازگار است، برخوردار باشند.

         - کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۲۲ (پاراگراف ۸)

  • در اعلامیه جهانی حقوق بشر، هیچ چیزی را نباید طوری تفسیر کرد که تلویحا به دولت یا گروه یا شخصی حق مداخله یا اقداماتی را دهد که نابودی حقوق و آزادی‌های مطروحه در این اعلامیه را هدف گرفته‌است.

- اعلامیه جهانی حقوق بشر بند ۳۰

ب. اشخاصی که به اقلیت‌های مذهبی تعلق دارند، نباید از حق ابراز و عمل به دین‌شان در باهمستان و با دیگر اعضای گروه محروم شوند.

(میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی بند ۲۷، سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند وین، بند ۱۹، سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند کپنهاگ، و اعلامیه‌سازمان ملل درباره‌حقوق اشخاص متعلق به اقلیت‌های ملی یا قومی و مذهبی یا زبانی، ماده ۱ و ۲ و ۴)

  • در حکومت‌هایی که اقلیت‌های قومی و مذهبی یا زبانی وجود دارد، اشخاصی که به چنین اقلیت‌هایی تعلق دارند نباید از حق برخورداری از فرهنگ خویش و ابراز و عمل به دین خود یا استفاده از زبان خود، در باهمستان و با دیگر اعضای گروه محروم شوند.

           - میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۲۷

  • حکومت‌ها باید از موجودیت و هویت ملی یا قومی، فرهنگی، مذهبی و زبانی اقلیت‌های داخل قلمروی خود محافظت کنند، شرایطی برای ترویج و ارتقای این هویت فراهم آورند، و برای تحقق آن اهداف باید قوانین و دیگر تدابیر مقتضی را اتخاذ کنند.

           - اعلامیه سازمان ملل درباره‌حقوق اقلیت‌ها

  • حکومت‌ها از «هویت قومی، فرهنگی، زبانی و مذهبی اقلیت‌های ملی خود حفاظت و شرایطی برای ارتقای آن هویت‌ها ایجاد کنند. حکومت‌ها استفاده آزادانه از‌حقوق توسط اشخاصِ متعلق به چنین اقلیت‌هایی را محترم شمارند و برابری کامل آن‌ها با دیگران [شهروندان] را تضمین کنند.»

          - سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند وین

ج. همه حق دارند که در برابر تبعیضِ مبتنی بر دین یا باور، از حفاظت برابر و کارآمد برخوردار باشند (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، بندهای ۲(۱) و ۲۶، سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند وین، بند ۱۶(الف)، و سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند کپنهاگ، بند ۴۰(۱ و ۲))

این حق شامل مولفه‌های زیر است:

۱. حکومت‌ها متعهد می‌شوند تا حقوقی را که در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده‌اند، برای تمام افراد و تابعین خود، صرف نظر از هر نوع تمایزی (از جمله دین)، رعایت و تأمین کنند. (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، بند ۲(۱))

۲. همه‌اشخاص در پیشگاه قانون برابر، و محق به داشتن حفاظت قانونی برابر بدون هیچ تبعیضی هستند. (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، بند ۲۶)

۳. قانون باید هر گونه تبعیض را ممنوع، و تضمین کند که همه‌اشخاص در برابر هر گونه تبعیضی، از جمله دینی، به‌طور برابر و کارآمد حفاظت شوند. (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، بند ۲۶)

  • کاربست اصل عدم تبعیض (که در بند ۲۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی آمده) محدود به آن حقوقی نمی‌شود که در این میثاق فراهم شده‌اند، و ممنوعیت تبعیض در قانون یا هر حوزه‌ای را در بر می‌گیرد که توسط مقامات دولتی تنظیم یا حفاظت می‌شوند.

  • اصطلاح «تبعیض» را که در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی استفاده شده، باید مترادف با هر نوع تمایز یا محرومیت یا محدودیت یا امتیازی گرفت که بر اساسِ نژاد، رنگ پوست، جنس، زبان، دین، عقیده‌سیاسی یا غیرسیاسی، اصالت ملی یا اجتماعی، دارایی، وضعیت تولد یا دیگر وضعیت‌ها بنا شده‌اند، و هدف یا تأ‌ثیرشان باطل کردن یا تضعیف رسمیت و برخورداری و عملِ همه‌اشخاص به همه‌حقوق و آزادی‌ها و در موقعیت‌های برابر است.

  • هرچند، برخورداری از حقوق و آزادی‌ها در موقعیتی برابر، به معنای برخورد یکسان در همه‌موارد نیست.

  • اصلِ برابری، در مواردی، مستلزم آن است که حکومت‌های پایبند [به این میثاق]، در راستای تقلیل ‌دادن یا حذف ‌کردن شرایطی که منجر به تداوم تبعیض ممنوعه در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی می‌شوند، اقدامات مثبت و سازنده انجام دهند.

  • هر نوع تمایزگذاری منجر به تبعیض نمی‌شود، اگر معیارهای تمایزگذاری در برخورد، معقول و عینی باشند و اگر به منظور دستیابی به هدفی که از نظر میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی مشروع است تعبیه شده باشند.

           - کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۱۸ (پاراگراف‌های ۷ و ۸ و ۱۰ و ۱۲ و ۱۳)

۴. حفاظت در برابر تبعیض از سوی حکومت، نهاد، گروه یا شخص بر اساس دین یا باور (سازمان ملل، دسامبر ۱۹۸۱، ماده ۲(۱) و ۴)

  • حکومت‌ها برای جلوگیری و رفع تبعیض‌های مبتنی بر دین یا باور در رابطه با رسمیت‌یافتن، ممارست، و برخورداری از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین در همه‌حوزه‌های زندگی مدنی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی، باید اقدامات کارآمدی انجام دهند.

  • حکومت‌ها باید همه‌سعی‌شان را بکنند تا در موقع ضرورت و برای ممنوع‌کردن هر نوع تبعیضی، قوانینی را تصویب یا ملغی کنند.

  • حکومت‌ها باید جهت مبارزه با تعصب‌های دینی یا باورهای تعصب‌آمیز در این زمینه، همه‌اقدامات متقضی را انجام دهند.

           - سازمان ملل، دسامبر ۱۹۸۱، ماده  ۴(۱) و ۴(۲)

  • آموزش باید معطوف به رشد کامل شخصیت انسان و تقویت احترام به حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین باشد. آموزش باید درک، رواداری و دوستی بین همه‌ملت‌ها و گروه‌های نژادی و مذهبی را ترویج و ارتقا دهد... .

          - اعلامیه جهانی حقوق بشر، بند ۲۶(۲)

  • حکومت‌های پایبند [به این میثاق] «فضای رواداری و احترام متقابل را بین دین‌داران باهمستان‌های مختلف و نیز بین دین‌داران و غیردین‌داران ترویج کنند.»

           - سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند وین، اصل ۱۶ب

د. حکومت‌ها باید هر نوع طرفداری از نفرت‌ورزی ملی و نژادی و دینی‌ای را که موجب برانگیختن تبعیض، خصومت، یا خشونت می‌شود قانونا ممنوع کنند. (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، بند ۲۰)

  • ابراز دین یا باور نباید شامل پروپاگاندایی برای جنگ یا طرفداری از نفرت‌ورزی ملی، نژادی یا دینی‌ای باشد که تبعیض، خصومت یا خشونت را برمی‌انگیزد.... . [و] حکومت‌های پایبند [به این میثاق] متعهد هستند که قوانینی برای ممنوعیت چنین اقداماتی تصویب کنند.

          - کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۲۲ (پاراگراف ۷)

  • حکومت‌های پایبند [به این میثاق] باید برای تحققِ تعهداتی که در ماده ۲۰ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی آمده، اقدامات ضروری را انجام دهند و خود نیز باید از چنین پروپاگانداها و طرفداری‌هایی خودداری کنند.

          - کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره ۱۱ (پاراگراف ۲)

  • ماده ۲۰ اجازه نمی‌دهد یا الزام نمی‌سازد که ایالات متحده، قانون‌گذاری یا اقدامات دیگری انجام دهد که حق آزادی بیان و تجمع را که مورد حفاظت قانون اساسی و قوانین ایالات متحده است محدود سازد.

          - قید ایالات متحده به میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۲۰

  • حکومت‌ها برای حفاظت از اشخاص یا گروه‌ها علیه هر نوع کنشی که برانگیزاننده‌خشونتِ مبتنی بر تبعیض و خصومت و نفرت ملی یا نژادی یا قومی یا مذهبی (از جمله یهود‌ستیزی) باشد، تدابیر کارآمدی از قبیل تصویب قوانین به کار خواهند بست.

          - سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند کپنهاگ

  • حکومت‌ها برای حراست از اشخاص یا گروه‌هایی که ممکن است به خاطر هویت نژادی، قومی، فرهنگی، زبانی یا مذهبی‌شان در معرض تهدید یا کنش‌های تبعیض‌آمیز و خصمانه یا خشن قرار گیرند، تدابیر و اقدامات مقتضی و متناسبی در نظر گیرند و از دارایی ایشان حفاظت کنند.

          - سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند کپنهاگ

ه. حقوق والدین در رابطه با آزادی دین یا باور (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۱۸(۴)، سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند وین، ماده ۱۶(و) و ۱۶(ز))

  • حکومت‌های پایبند [به این میثاق] متعهد می‌شوند که آزادی والدین و سرپرستان قانونی را رعایت کنند و تضمین کنند که آموزش دینی یا اخلاقی فرزندان‌شان در مطابقت با اعتقادات ایشان باشد.

          - میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۱۸(۴)

  • آزادی والدین و سرپرستان برای تأمین آموزشِ دینی و اخلاقی، نمی‌تواند محدود شود.

  • آموزش مدارس عمومی در موضوعاتی نظیر تاریخ عمومی ادیان و اخلاق فقط به شرطی مجاز است که بی‌طرف و عینی ارائه شود.

  • آموزش عمومی‌ای که شاملِ آموزشِ دین یا باورِ خاصی است، نافیِ ماده ۱۸(۴) میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی است مگر مقرراتی برای معافیت‌ها یا جایگزین‌های غیرتبعیض‌آمیز تعبیه شود که با خواسته‌والدین و سرپرستان تطابق داشته باشد.

          - کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۲۲ (پاراگراف ۶ و ۸)

  • والدین یا سرپرستان قانونی حق دارند که زندگی خانوادگیِ خود را مطابق با دین یا باورشان سازمان دهند و آموزشِ اخلاقی‌ای را لحاظ کنند که به باور آن‌ها کودک‌شان باید از آن برخوردار شود.

  • هر کودکی باید حق داشته باشد که به آموزشی دسترسی داشته باشد که در رابطه با دین یا باورِ خاصی است و با خواسته‌والدین یا سرپرستان قانونی وی نیز مطابقت دارد، و نباید مجبور شود که تعلیمات دینی‌ای را دریافت کند که بر خلاف خواسته‌والدین یا سرپرستان قانونی‌اش است، و مصلحت کودک باید اصل و راهنما باشد.

  • کودک را باید در برابر هر نوع تبعیض مبتنی بر دین یا باور، محافظت کرد.

  • در مورد کودکی که تحت مراقبت والدین یا سرپرستان قانونی نیست، مقتضی آن است که در رابطه با دین یا باور خواسته‌بیان‌شده‌ایشان یا هر نوع سندی مبنی بر خواسته‌ایشان لحاظ شود، و مصحلت کودک نیز اصل و راهنما باشد.

  • با توجه به ماده ۱(۳) همین اعلامیه، مناسک دین یا باوری که کودک با آن پرورش می‌یابد، نباید به سلامت جسمی یا ذهنی یا رشد کامل وی آسیب برساند.

          - سازمان ملل، دسامبر ۱۹۸۱ بند ۵

و. توضیح بیش‌تر درباره‌موضوعات منتخب

۱. تعهد به تضمین حقوق / چاره‌اندیشی برای تخلف‌ها (میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ماده ۲(۲) و ۲(۳)، اعلامیه جهانی حقوق بشر، ماده ۸، سازمان ملل، دسامبر ۱۹۸۱، ماده ۷)

میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی از حکومت‌های پایبند [به این میثاق] می‌خواهد که قوانین یا تدابیری اتخاذ کنند تا هرگاه ضروری باشد، حقوقی را که در این میثاق به رسمیت شناخته شده‌اند اجرایی کنند. این تعهد شامل تأمین ‌کردن موارد زیر است:

  • چاره‌های اثربخش برای هر شخصی که حقوق یا آزادی‌هایش نقض شده باشد؛

  • که چنین چاره‌هایی از سوی مقامات قضایی یا اجرایی یا قانونی ذی‌صلاح تعیین شوند؛ و

  • این‌که چنین چاره‌هایی پس از تعیین‌شدن، لازم‌الاجرا گردند.

۲. رابطه‌دین و حکومت

  • این واقعیت که دینی به‌عنوان دین حکومتی به رسمیت شناخته می‌شود یا به‌عنوان دین رسمی یا سنتی جا افتاده و پذیرفته شده است، یا این واقعیت که پیروان آن دین اکثریت جمعیت را تشکیل می‌دهند، نباید منجر به نقض برخورداری از حقوق مصوبه در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی یا منجر به هر نوع تبعیضی علیه پیروان دیگر ادیان یا ناباوران شود.

  • به‌ویژه، اقداماتی در جهت محدود ساختن مشمولیت [دریافتِ] خدمات دولتی به اعضای دین غالب، یا دادن امتیازهای اقتصادی به آن‌ها، یا تحمیل محدودیت‌های ویژه بر مناسک دیگر دین‌ها، با ممنوعیت تبعیض مبتنی بر دین یا باور و تضمین حفاظت برابر مصوب در ماده ۲۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، مطابقت ندارد.

  • اگر مجموعه‌ای از باورها در قانون اساسی یا اساس‌نامه یا بیانیه‌های حزب حاکم و از این قبیل، یا در عمل تحت عنوان ایدئولوژی رسمی دانسته می‌شوند، این نباید منجر به نقض آزادی‌های مصوب در ماده ۱۸ یا دیگر حقوق مصوب در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی یا هرگونه تبعیضی علیه اشخاصی شود که آن ایدئولوژی رسمی را نمی‌پذیرند یا با آن مخالف هستند.

          - کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۲۲ (پاراگراف ۹)

  • از حکومت‌های پایبند [به این میثاق] خواسته می‌شود که جایگاه اجتماعات دین‌داری را که در چهارچوب قانون اساسی بر طبق دین‌شان عمل می‌کنند یا مایلند عمل کنند، «در کشورهای مربوطه به رسمیت بشناسند.»

           - سازمان امنیت و همکاری اروپا، سند وین

۳. حق برابر زنان برای آزادی دین یا باور

  • اصل عدم تبعیض چنان اساسی است که هر یک از حکومت‌های پایبند [به این میثاق] متعهد می‌شوند که حق برابر زنان و مردان برای برخورداری از حقوق مطروحه در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را تضمین کنند.

          - کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۱۸ (پاراگراف ۲)

  • در سراسرِ جهان، نابرابری در برخورداری زنان از حقوق، عمیقا در سنت و تاریخ و فرهنگ (از جمله نگرش‌های مذهبی) وارد شده است. نقش تابع و فروتری که در برخی کشورها به زنان داده شده را در شیوع بالای انتخاب جنس کودک در پیش از تولد و سقط جنین‌های دختر می‌توان دید. حکومت‌های پایبند [به این میثاق] باید تضمین کنند که از نگرش‌های سنتی، تاریخی، دینی یا فرهنگی برای توجیه نقض حق برابری زنان در پیشگاه قانون و برخورداری برابر آن‌ها از همه‌ حقوق مطروحه در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی استفاده نشود.

  • حکومت‌های پایبند [به این میثاق] باید اطلاعاتی مربوط به دین و حقوق زنان را گزارش و ارائه دهند، چنین گزارشی باید شامل این مسائل باشد:

  • مرگ و میر زنان در اثر زایمان یا حاملگی، و همچنین داده‌های تفکیک‌شده از نظر جنسیت درباره‌نرخِ مرگ و میر نوزادان

  • اطلاعاتی درباره‌میزان ختنه زنان، و اطلاعاتی درباره‌تدابیری برای حذف آن

  • اقداماتی برای حفاظت زنان از کنش‌هایی که حق زیست ایشان را نقض می‌کند، از قبیل دخترکُشی، بیوه‌سوزی و جهیزکُشی

  • مقررات پوششِ زنان در فضاهای عمومی

  • این‌که آیا زنان می‌توانند به‌عنوان شاهد و تحت شرایط یکسانی با مردان شهادت دهند یا نه؛ آیا اقداماتی صورت گرفته تا دسترسیِ برابرِ زنان به کمک‌های قانونی به‌ویژه در مسائل خانوادگی را تضمین کند؛ و آیا اصل برائت از برخی از گروه‌های زنان سلب شده است یا نه.

  • آزادی‌هایی که در ماده ۱۸ آمده، نباید مورد محدودیت قرار گیرند مگر محدودیت‌هایی که میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی مجاز دانسته و نباید مقید به، از جمله، مقرراتی شوند که اجازه‌شخص ثالث را لازم می‌سازند یا مقید به دخالت پدر یا شوهر یا برادر یا دیگران باشند. از ماده ۱۸ و با ارجاع به آزادی اندیشه و اعتقاد و دین، نباید برای توجیه تبعیض علیه زنان استفاده کرد.

  • ارتکاب به عملی که «جنایات ناموسی» نامیده می‌شود و مجازات کیفری نمی‌شود، تخلفی جدی از میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی است و قوانینی که در موارد زنا یا دیگر جرایم، جزای سنگین‌تری برای زنان در نظر می‌گیرند تا برای مردان، نیز الزام برخورد برابر را نقض می‌کنند.

          - کمیته حقوق بشر، توضیح عمومی شماره‌۲۸ (پاراگراف‌های ۵ و ۱۰ و ۱۱ و ۱۳ و ۱۸ و ۲۱ و ۳۱)

  • برخی مناسک و اعمال دینی، تأثیری مضر بر حقوق زنان دارند. این اعمال عبارتند از:

  • کلیشه‌های فرهنگی، از جمله ارجحیت‌دادن به نوزادان مذکر، افراط‌گری دینی، و مقررات پوشش زنان

  • تبعیض در بهزیستیِ پزشکی، از جمله ختنه، مناسک سنتی زایمان، و محدودیت‌های غذایی

  • تبعیض ناشی از شرایط زنان درون خانواده، از جمله مناسک مربوط به ازدواج و طلاق (مثل چندزنی، تنظیم خانواده، تقسیم مسئولیت‌ها)

  • تبعیضِ مربوط به انتقال ملیت

  • تبعیضِ مربوط به ارث و مدیریت مستقلانه‌امور مالی

  • تبعیض مربوط به حق زندگی، از جمله نوزادکشی، برخورد خشن با بیوه‌ها، و جنایات ناموسی، حمله برای حفظ آبرو و عزت، از جمله آزار جنسی

  • طرد اجتماعی، از جمله نفیِ حقِ آموزش، و نفیِ دسترسی به زمینه‌های تخصصی مانند سیاست و دین

  • تبعیضِ مضاعف علیه زنانی که عضوِ باهمستان اقلیتی هستند.

  • تضمین آزادی دین موجب تضییع حقوق زنان نمی‌شود، ضروری است که این آزادی را به‌عنوان حق بی‌تفاوتی نسبت به وضعیت زنان تعبیر نکرد.

- گزارش‌گر ویژه‌سازمان ملل برای آزادی دین یا باور، تحقیق درباره آزادی دین یا باور و وضعیت زنان در رابطه با دین و سنت‌ها (گزارش [عبدالفتاح] عمر)

بنگرید به پاراگراف ۴، توضیح عمومی کمیته حقوق بشر سازمان ملل شماره‌۲۲؛ ماده ۶، سازمان ملل، دسامبر ۱۹۸۱؛ ماده ۱۶(ح تا ی)، سند وین.

عدول از این حقوق، با [اعمال] حدود [بر آن حقوق] فرق دارد. همان‌طور که در میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی آمده، حکومت می‌تواند، در موارد جنگ یا وضعیت‌های اضطرار عمومی، اقدام به محدود ساختنِ کاربرد و اجرای برخی حقوق برای دوره‌وضعیت اضطرار کند. چنین اقداماتی می‌توانند ورای دامنه‌حدود‌هایی باشند که در زمان‌های دیگر مجاز هستند.

 

آيا می‌دانستيد؟

زمانی افغانستان دارای آثار باستانی متعدد مربوط به دوران پیش از اسلام بود، اما طالبان و دیگر گروه‌های غارت‌گر بسیاری از این آثار زیبا را در مخاصمات وحشیانه‌ای که گریبان‌گیر کشور بود، نابود کردند. با این حال، برخی از افغان‌ها در جهت حفظ میراث کشور اقدام کردند. زمانی که ارتش شوروی در سال‌های ۸۹-۱۹۸۸ از افغانستان خارج شد و یک جنگ داخلی سخت در کشور سرگرفت، عمر خان مسعودی، از مسئولان موزه ملی افغانستان در جهت حفظ آثار باستانی از دست غارت‌گران وارد عمل شد. با دفن گنجینه طلای باختری و مجسمه‌های ساخته‌شده از عاج در زیر کاخ ریاست جمهوری و خیابان‌های کابل در سال ۱۹۸۹، وی نهایتا پس از چهارده سال بسیاری از این آثار گران‌بها را آسیب‌ندیده بیرون آورد و آن‌ها را را به حامد کرزی، رئیس‌جمهور وقت افغانستان عرضه داشت.
در اوایل قرن بیستم میلادی، گروه کو کلاکس کلان مسئول مرگ هزاران نفر از آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار بود، و نمادهای آن -مانند صلیب سوزان- القاگر وحشت و ترس در سراسر کشور بود. اما در سال ۱۹۴۶، ضربه قابل توجهی توسط یک شهروند به کلان وارد شد. استتسون کندی، نویسنده و فعال مدنی، با نفوذ به این گروه طی چند ماه توانست اطلاعات مهمی در مورد آیین‌های محرمانه و کلمات رمزی آن جمع کند؛ کندی اطلاعات خود را با نویسندگان یک برنامه رادیویی، سوپرمن، به اشتراک گذاشت که منجر به پخش «قبیله صلیب آتشین» شد و در طول دو هفته اسرار محرمانه کلان را افشا کرد. با کم‌ارزش و تحقیر کردن کلان، این برنامه ابهت و جذبه آن را از بین برد. با گذشت زمان، این گروه به سرعت رو به زوال گذاشت و امروزه دارای تنها چند هزار عضو فعال است.
پیش از این که نخستین استعمارگران بریتانیایی در سال ۱۷۸۸ وارد خلیج بوتانی شوند، بیش از ۳۵۰ گروه مختلف از بومیان استرالیایی با زبان‌های بومی متعدد و طیف گسترده‌ای از آداب و رسوم فرهنگی در استرالیا وجود داشت. بیماری‌های واردشده از اروپا شمار جمعیت بومی را به شدت کاهش داد. آن‌هایی که جان سالم به در بردند، در بیش‌تر تاریخ استرالیا قانونا به حاشیه رانده شدند و قانون اساسی سال ۱۹۰۱ استرالیا حقوق شهروندی را برای آن‌ها به رسمیت نشناخت. تا این که نهایتا در سال ۱۹۶۲، اصلاحات حقوقی به بومیان استرالیایی که تعدادشان رو به کاهش بود، حق رای اعطا کرد.
در کانادا آزادی مذهبی در سطح ملی، ایالتی، و محلی به شدت مورد حمایت قرار گرفته است. منشور حقوق و آزادی‌های کانادا که بخشی از قانون اساسی کشور را تشکیل می‌دهد، تبعیض بر مبنای دین و مذهب توسط دولت را ممنوع و آزادی عقیده و مذهب را تضمین می‌نماید. قوانین ایالتی حقوق بشر از این هم فرا‌تر می‌رود و کارفرمایان، ارائه‌دهندگان خدمات و دیگر اشخاص خصوصی را مستلزم می‌دارد که هم‌سازی معقولی را برای همگان، صرف‌نظر از عقاید مذهبی آن‌ها فراهم کنند.
در اواخر قرن نوزدهم میلادی، هزاران مهاجر از جنوب آسیا برای ساخت یک شبکه راه‌آهن در اوگاندا که در آن زمان تحت‌الحمایه بریتانیا بود، به شرق آفریقا رفتند. در طول قرن بعد، بسیاری از این کارگران و فرزندان آن‌ها در اقتصاد رو به رشد داخلی به مشاغلی پرسود دست یافتند. اما به قدرت رسیدن عیدی امین در سال ۱۹۷۱ برای آن‌ها مشکل‌آفرین شد. با سوءاستفاده از احساسات ملی‌گرایانه بومیان اوگاندا، وی مهاجران آسیای جنوبی را «زالو» نامید و همراه با تهدید به زندان، دستور به اخراج فوری آن‌ها داد. بریتانیا سعی کرد میانجی‌گری کند، اما در ‌‌نهایت ناچار به پذیرفتن حدود ۲۷ هزار پناهنده از اوگاندا شد که منجر به از بین رفتن جمعیت هندی و پاکستانی در اوگاندا گردید.
در بهار سال ۱۹۹۴، شبه‌نظامیان هوتو حدود یک میلیون نفر از مردم رواندا و عمدتا از قوم توتسی را به قتل رساندند. اما تفکیک قومی شدید میان توتسی‌ها، و اکثریت هوتو‌، یک پدیده جدید است؛ اصولا در آغاز اصطلاح «توتسی» به مردم دامدار ثروتمند اطلاق می‌شد، در حالی که «هوتو»‌ها کشاورز بودند. با ظهور حکومت استعماری بلژیک، مردم رواندا مجبور شدند که کارت‌های شناسایی که روی آن قومیت آن‌ها ذکر شده بود، همراه داشته باشند. این اقدام و نیز ممنوعیت هوتو‌ها در دسترسی به آموزش عالی و تبعیض‌های دیگر زمینه‌ساز وقوع نسل‌کشی شد.
کشور سیرالئون نماد رواداری مذهبی در غرب آفریقا است. با یک رئیس‌جمهور مسیحی که منتخب ملتی است که حدود ۷۰ درصد آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند، هر دو گروه مسلمانان و مسیحیان این کشور در کنار یک‌دیگر به نیایش می‌پردازند در حالی که تغییر مذهب و ازدواج‌های بین پیروان ادیان مختلف متداول است. حتی برخی از شهروندان سیرالئون پیرو هر دو دین هستند؛ افرادی که به عنوان «کریس-ماس» شناخته می‌شوند و برای ادای نماز به طور منظم در مسجد حضور می‌یابند در حالی که صادقانه و با ایمان یکشنبه‌ها در کلیسا حاضر می‌شوند. (جهت اطلاع بیش‌تر ر.ک.: )
در تلاشی برای تحول اجباری اتحاد جماهیر شوروی به یک بهشت سوسیالیستی، حزب کمونیست حذف دین را به عنوان یک ضرورت ایدئولوژیک اعلام کرد. اگرچه کلیسای ارتدوکس عمیقا درآمیخته در جامعه روسیه قبل از انقلاب بود، حکومت اظهار عقیده به صورت عمومی را ممنوع اعلام کرد، صد‌ها مکان عبادت را تخریب کرد، و صد‌ها کشیش را اعدام کرد. با این حال، ایمان به مذهب ارتدوکس در روسیه ریشه‌دار باقی ماند – زمانی که نظام کمونیسم در اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۹۰ از هم فروپاشید، میلیون‌ها نفر غسل تعمید داده شدند و هزاران نفر به عنوان کشیش منصوب شدند. علی‌رغم تلاش برای حذف دین، امروزه اکثریت روس‌ها خود را مسیحی ارتدوکس می‌دانند.
ولتر، از بزرگ‌ترین متفکران عصر روشن‌گری، علی‌رغم انتقاد شدید از مذهب سازمان‌یافته، از مدافعان قاطع رواداری مذهبی بود. معروف‌ترین نمونه دفاع وی با یک تراژدی شروع شد. در اکتبر ۱۷۶۱، جسد مارک‌آنتوان کالاس، مرد جوانی از یک خانواده پروتستان در فرانسه کاتولیک، در مغازه پدرش در تولوز پیدا شد که به احتمال زیاد با خودکشی به زندگی خود پایان داده بود. افکار عمومی به سرعت متوجه ژان، پدر او، به عنوان متهم اصلی شد؛ باور بر این بود که وی برای جلوگیری از گرویدن مارک‌آنتوان به مذهب کاتولیک، او را به قتل رسانده است. ژان بار‌ها به طور غیرانسانی مورد شکنجه قرار گرفت و در ‌‌نهایت اعدام شد. ولتر که از بی‌عدالتی آشکار این پرونده به خشم درآمده بود، توانست حکم عفو پس از مرگ ژان را بگیرد، و رساله معروف خود در مورد رواداری مذهبی را به رشته تحریر درآورد.
بهاییان ایران از زمان تاسیس این مذهب در اواسط قرن نوزدهم میلادی مورد آزار و اذیت قرار گرفته‌اند. این آزار و اذیت پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به شدت افزایش یافت، و تا به امروز ادامه دارد. با حدود ۳۰۰ هزار پیرو، بهاییان بزر‌گ‌ترین گروه مذهبی غیرمسلمان در ایران را تشکیل می‌دهند، اما جزء اقلیت‌های مذهبی به‌رسمیت‌شناخته‌شده در قانون اساسی کشور نیستند و در نتیجه مشمول حمایت‌های مقرر در آن نمی‌شوند. امروزه بهاییان مرتبا مورد ارعاب، بازداشت خودسرانه، تخریب اموال، محرومیت از اشتغال و دسترسی به آموزش عالی قرار می‌گیرند. رهبران آیین بهایی در ایران هم‌چنان در زندان به سر می‌برند.
ایالات متحده آمریکا در سیاست خود دارای تعهد رسمی به ترویج و ارتقای آزادی مذهبی در سراسر جهان است. در سال ۱۹۹۸، کنگره آمریکا قانون آزادی بین‌المللی مذهبی را به تصویب رساند و به موجب آن کمیسیون آزادی بین‌المللی مذهبی ایالات متحده تاسیس گردید. این کمیسیون بر وضعیت آزادی مذهبی در سراسر جهان نظارت می‌کند و به دولت ایالات متحده توصیه‌هایی را از جمله در مورد تعیین ناقضان جدی و مکرر آزادی مذهبی به عنوان «کشورهای مورد نگرانی خاص» (سی‌پی‌سی) ارائه می‌کند.
اگرچه زبان هندی رایج‌ترین زبان در هند است، بیش از ۷۸۰ زبان در سراسر شبه‌قاره هند وجود دارد. اما ۲۲۰ زبان در طول ۵۰ سال گذشته از آن‌جا که آخرین متکلمان آن‌ها درگذشته و کودکان آن‌ها را نیاموخته‌اند، از بین رفته‌اند. به دلیل این که زبان هندی و انگلیسی اغلب در آموزش و پرورش و توسعه مورد استفاده قرار می‌گیرند، انگیزه برای حفظ زبان‌های نادر کم است، و دنیای این زبان‌ها و فرهنگ آن‌ها در حال نابود شدن است. در واکنش به این روند، جنبشی برای حفظ میراث زبانی کشور در سراسر هند ظهور پیدا کرده است و کنش‌گران با استفاده از لغت‌نامه‌های سخن‌گوی آن‌لاین، ویدیوهای یوتیوب و رسانه‌های اجتماعی برای نجات این زبان‌ها از خطر انقراض تلاش می‌کنند.
اگرچه زبان هندی رایج‌ترین زبان در هند است، بیش از ۷۸۰ زبان در سراسر شبه‌قاره هند وجود دارد. اما ۲۲۰ زبان در طول ۵۰ سال گذشته از آن‌جا که آخرین متکلمان آن‌ها درگذشته و کودکان آن‌ها را نیاموخته‌اند، از بین رفته‌اند. به دلیل این که زبان هندی و انگلیسی اغلب در آموزش و پرورش و توسعه مورد استفاده قرار می‌گیرند، انگیزه برای حفظ زبان‌های نادر کم است، و دنیای این زبان‌ها و فرهنگ آن‌ها در حال نابود شدن است. در واکنش به این روند، جنبشی برای حفظ میراث زبانی کشور در سراسر هند ظهور پیدا کرده است و کنش‌گران با استفاده از لغت‌نامه‌های سخن‌گوی آن‌لاین، ویدیوهای یوتیوب و رسانه‌های اجتماعی برای نجات این زبان‌ها از خطر انقراض تلاش می‌کنند.
در سال ۲۰۱۲، بخشی از اکثریت بودایی کشور، اقلیت مسلمانان برمه را به توطئه برای تسلط بر کشور متهم کردند و در نتیجه آن، محیط آن‌لاین شاهد اشاعه گسترده سخنان نفرت‌انگیز توسط کاربران برمه‌ای فیسبوک بود. با سخنان تند و اهانت‌آمیز آن‌لاین که به آتش اختلافات دنیای واقعی دامن می‌زد، جنبش پانزاگار برای مبارزه با این روند تشکیل شد. پانزارگار به معنای «صحبت گل» در فارسی است، و این جنبش با طراحی یک سری استیکرهای فیسبوکی «صحبت گل» برای ارسال ذیل مطالب توهین‌آمیز وارد عمل شد. این استیکر‌ها کارتونی و شاد هستند و در پی تشنج‌زدایی از بحث‌ها و استدلال‌های داغ از طریق تذکرهای خوشایندی برای رعایت احترام و رواداری هستند.
در سال ۱۹۲۰، هنری فورد، صنعت‌گر یهودستیز، گزیده‌هایی از پروتکل‌های بزرگان یهود را به عنوان بخشی از یک سری سرمقالات موهن و تحقیرآمیز در روزنامه خصوصی خود، دیربورن ایندیپندنت، منتشر کرد. عموم مردم علاقه‌ای بدان نشان ندادند، و روزنامه نیویورک تایمز پروتکل‌ها را به عنوان «عجیب‌ترین ملغمه‌ای از ایده‌های احمقانه که تاکنون به مطبوعات راه یافته» محکوم کرد. با این حال، انتشار پروتکل توسط فورد به گسترش افکار یهودستیزانه در آمریکای مدرن کمک کرد، و پروپاگاندای فورد بعد‌ها توسط گوبلز و هیتلر مورد ستایش قرار گرفت.

  آزادی عقیده لزوما باید مجاز شناخته شود و بر مردم نیز باید بر همین منوال حکومت کرد تا همه بتوانند در کنار هم زندگی کنند، گرچه آشکارا عقاید متفاوت و مخالفی [با یک‌دیگر] داشته باشند.

- باروخ اسپینوزا (۱۶۳۲-۱۶۷۷)، فیسلوف آلمانی، رساله الهی-سیاسی، ۱۶۷۰

  همان‌طور که رواداری سرچشمه صلح و آرامش است، نارواداری منشا بی‌نظمی و درگیری است.

- پی‌یر بل (۱۶۴۷-۱۷۰۶)، فیلسوف فرانسوی، ۱۶۸۶

  رواداری [نه تنها] به معنای عدم تعهد به باور خویش نیست، بلکه سرکوب و محاکمه دیگران [بر سر عقیده] را نیز محکوم می‌کند.

- جان اف کندی (۱۹۱۷-۱۹۶۱) سی و پنجمین رئیس‌جمهور ایالات متحده، ۱۰ اکتبر ۱۹۶۰

 من به مسلمانان، یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان، بودایی‌ها، بهایی‌ها و سایرین احترام می‌گذارم، حتی به خداناباورانی که به اصول انسانی معتقدند احترام می‌گذارم. من همه آن‌ها را از صمیم قلب دوست دارم و دست تک‌تک‌شان را می‌بوسم. 

- عبدالحمید معصومی تهرانی، روحانی برجسته ایرانی

  رواداری و بردباری نباید به عنوان نشانه‌های ضعف شناخته شوند، آن‌ها نشانه‌های قدرت هستند.

- دالایی لاما چهاردهم، (۱۹۳۵-کنون)، ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۲

 من هیچ خصومتی با کسی ندارم، هر کس کرامت انسانی را پاس دارد، فارغ از دین و باورش، سر خود را برای تعظیم در پیشگاهش فرود می‌آورم و او را عزیز می‌دارم.

- عبدالحمید معصومی تهرانی، روحانی برجسته ایرانی

  هر کس باید از حق آزادی اندیشه، وجدان و مذهب برخوردار باشد. این حق شامل آزادی برای داشتن یا انتخاب مذهب یا عقیده توسط خود فرد می‌شود و [هم‌چنین] شامل آزادی فردی یا در باهمستان با دیگران و در مکانی عمومی یا خصوصی، برای اظهار عقیده یا مذهب خویش از طریق عبادت کردن، برگزاری مراسم، انجام و تدریس آن است.

- میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶

  همدردی یک مقوله مذهبی نیست [بلکه] یک مقوله انسانی است. یک کالای لوکس و تجملاتی نیست [بلکه] کالایی ضروری برای آرامش و ثبات ذهنی خودمان است. همدردی برای نجات و بقای انسان ضروری است.

- دالایی لاما چهاردهم، (۱۹۳۵-کنون)

  ما گذشته دهشتناک خود را به یاد می‌آوریم تا بتوانیم به آن رسیدگی کنیم، تا بدون این‌که فراموش کنیم، در مواقعی که بخشش یک ضرورت است، گذشت کنیم؛ تا مطمئن شویم که دیگر هرگز چنین امری غیرانسانی ما را از هم جدا نخواهد کرد، و برای این که میراثی را ریشه‌کن سازیم که تهدیدی خطرناک در کمین دموکراسی ماست.

- نلسون ماندلا (۱۹۱۸-۲۰۱۳)، انقلابی ضد آپارتاید در آفریقای جنوبی و اولین رئیس‌جمهور سیاه‌پوست آفریقای جنوبی، ۲۵ فوریه ۱۹۹۹

 جایی که کتاب‌ها را می‌سوزانند، انسان‌ها را نیز خواهند سوزاند.

- هاینریش هاینه (۱۷۹۷-۱۸۵۶)، شاعر، روزنامه‌نگار، مقاله‌نویس و منتقد ادبی آلمانی، نمایشنامه المنصور، ۱۸۲۱

  پاسخ دادن نفرت با نفرت، نفرت را افزون می‌کند، انگار که تاریکی بیشتری را بر شبی بی‌ستاره بپاشانید.

- مارتین لوتر کینگ جونیور (۱۹۲۹-۱۹۶۸)، کشیش باپتیست آمریکایی و رهبر جنبش حقوق مدنی آمریکاییان، دوست داشتن دشمنانت، ۱۹۵۷

 دلگرم شدم وقتی که [دانستم] مردم در همه جا به دنبال آزادی‌های اساسی مشخصی هستند، حتی اگر در محیط فرهنگی کاملا متفاوتی زندگی ‌کنند.  

- آنگ سان سو چی (۱۹۴۵ – کنون)، برنده جایزه نوبل صلح و رهبر لیگ ملی دموکراسی در برمه، ۲۰۱۲

  تاریکی نمی‌تواند بر تاریکی غلبه کند؛ این کار تنها از روشنایی برمی‌آید. نفرت نمی‌تواند بر تنفر غلبه کند؛ این کار تنها از عشق برمی‌آید.

- مارتین لوتر کینگ جونیور (۱۹۲۹-۱۹۶۸)، کشیش باپتیست آمریکایی و رهبر جنبش حقوق مدنی آمریکاییان، قدرت دوست داشتن، ۱۹۶۳

  هیچ‌کس در بدو تولد از دیگری به خاطر رنگ پوست، پیشینه، یا دین‌اش متنفر نیست. انسان باید نفرت ورزیدن را یاد بگیرد و اگر می‌تواند نفرت‌ورزی را بیاموزد پس [به راحتی] می‌تواند محبت کردن و عشق ورزیدن را فرا گیرد چون عشق به طبیعت قلب انسان بیش‌تر می‌نشیند تا احساس مخالفش.

- نلسون ماندلا (۱۹۱۸-۲۰۱۳)، انقلابی ضد آپارتاید در آفریقای جنوبی و اولین رئیس‌جمهور سیاه‌پوست آفریقای جنوبی، راه دشوار آزادی: زندگی‌نامه خودنوشت نلسون ماندلا، ۱۹۹۵

  رواداری یعنی احترام قائل بودن برای فردی دیگر، نه به این خاطر که او اشتباه می‌کند یا حتی به این خاطر که حق با اوست، بلکه به این دلیل که او انسان است.

- جان کاگلی (۱۹۱۶-۱۹۷۶) نویسنده کتاب دین در دورانی سکولار، ۱۹۶۸

 اول سراغ سوسیالیستها آمدند و من اعتراض نکردم چون سوسیالیست نبودم. بعد سراغ اعضای اتحادیه کارگری آمدند، و من اعتراض نکردم چون عضو اتحادیه کارگری نبودم. بعد سراغ یهودیان آمدند و من باز اعتراض نکردم چون یهودی نبودم. تا این که سراغ من آمدند و دیگر کسی باقی نمانده بود که برای من اعتراض کند.

- مارتین نیمولر (۱۸۹۲-۱۹۸۴)، کشیش لوتران و عالم الهیات آلمانی ضد نازی، ۶ ژانویه ۱۹۴۶

  همدردی گهگاه توانایی مهمی برای درک زندگی فردی دیگر و قرار دادن خود در موقعیت او است. همدردی آگاهی از این امر است که واقعا هیچ آرامش و لذتی نمی‌تواند برای من وجود داشته باشد مگر این که برای تو هم فراهم باشد.

- فردریک بیوکنر (۱۹۲۶-کنون)، عالم الهیات و نویسنده آمریکایی

  نفرت مشکلات بسیاری را در این جهان ایجاد کرده، اما یکی را تا کنون حل نکرده است.

- مایا آنجلو (۱۹۲۸-۲۰۱۴)، نویسنده و شاعر آمریکایی

  آرزوی خدا این است که تو، من و همه ما بفهمیم که اعضای یک خانواده‌ایم، که برای با هم بودن ساخته شده‌ایم، برای خوبی و برای مهرورزی.

- دزموند توتو (۱۹۳۱-اکنون)، فعال حقوق اجتماعی آفریقای جنوبی و اسقف بازنشسته، ۲۶ آوریل ۲۰۰۵

 دلگرم شدم وقتی که [دانستم] مردم در همه جا به دنبال آزادی‌های اساسی مشخصی هستند، حتی اگر در محیط فرهنگی کاملا متفاوتی زندگی ‌کنند.

  - آنگ سان سو چی (۱۹۴۵ – کنون)، برنده جایزه نوبل صلح و رهبر لیگ ملی دموکراسی در برمه، ۲۰۱۲

 من نمی‌خواهم چهارطرف خانه‌ام دیوار باشد و پنجره‌ها مسدود باشند. [بلکه] می‌خواهم [نسیم] فرهنگ تمام سرزمین‌ها، تا سرحد ممکن، به خانه‌ام بوزد. ولی اجازه نخواهم داد هیچ فرهنگی به خانه من تحمیل شود و هرگز در خانه فردی دیگر به عنوان غریبه، گدا یا برده زندگی نخواهم کرد. 

- مهاتما گاندی (۱۹۴۸ – ۱۹۶۹)، رهبر جنبش استقلال هند، ۱۹۲۷

 برای ساخت آینده باید گذشته را شناخت.

- اتو فرانک، (۱۸۸۹-۱۹۸۰)، تاجر آلمانی و پدر آن و مارگوت فرانک، (۱۹۶۷)

 رواداری چیست؟ نتیجه انسانیت است. همه ما از ضعف و خطا ساخته شده‌ایم؛ بیایید متقابلا نسبت به کوته‌فکری‌های یک‌دیگر گذشت کنیم، که این اولین قانون طبیعت است.

- ولتر (۱۶۹۴-۱۷۷۸)، نویسنده عصر روشن‌گری، تاریخ‌نگار و فیلسوف فرانسوی، ۱۷۶۴

 هیچ فردی نباید مجبور به انجام یا حمایت از هر گونه آیین یا عبادت مذهبی شود یا به نوعی دیگر، به خاطر اعتقادات و باورهای مذهبی‌اش تحت آزار قرار گیرد، بلکه تمام مردم باید بتوانند آزادانه باورهای مذهبی خویش را اظهار کرده و با بحث، آن‌ها را پاس دارند.

- توماس جفرسون (۱۷۴۳-۱۸۲۶)، نویسنده اعلامیه استقلال و سومین رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلامیه آزادی مذهبی ویرجینیا، ۱۷۸۶

توانا را ببينيد

درباره توانا

توانا: آموزشکده جامعه مدنی ایران، موسسه‌ای پیشگام در زمینه آموزش آنلاین است. توانا در تاریخ ۱۷ می سال ۲۰۱۰ با هدف حمایت از شهروندی فعال و رهبری مدنی در ایران از طریق راه‌های گوناگون برای آموزش شهروندی و برنامه‌های ظرفیت‌سازی برای جامعه مدنی، شروع به کار کرد. چشم‌انداز توانا دست‌یابی به جامعه‌ای آزاد و باز برای ایرانیان است، جامعه‌ای که در آن هر ایرانی از فرصت‌های برابر، عدالت و آزادی‌های کامل مدنی و سیاسی بهره‌مند شود.

درباره پروژه رواداری

پروژه رواداری در صدد است تا منبع الهامی باشد برای پلورالیسم (چندفرهنگی)، آگاهی، آزادی مذهبی و به رسمیت شناختن تفاوت در میان شهروندان. پروژه رواداری با تهیه و استفاده از مجموعه متنوعی از منابع آموزشی به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی، بر نقش هر فرد برای مقابله با نفرت تاکید داشته و به برشمردن فواید زندگی روادارانه در جامعه‌ای باز و آزاد می‌پردازد. پروژه روادری از طریق آموزش سعی دارد تا جلوی اذیت و آزار و نسل‌کشی [اقلیت‌ها] را گرفته و بذرهای بنیادین جامعه‌ای پایدار و متنوع را در خاورمیانه بزرگ کاشته و پرورش دهد.

به توانا بپيونديد