گزارشی از وضعیت حقوقی و اجتماعی سیک ها در ایران

شما اینجا هستید

منبع : 
انسان‌شناسی و فرهنگ

مقدمه: حدود یک قرن پیش گروهی از مردم هند موسوم به «سیک» در پی کسب و تجارت وارد مرزهای شرقی ایران شدند. سیک­ها در سال های اولیه در زاهدان ساکن شدند و با اتحاد همدیگر، به دلیل داشتن تعلق به دین و ملیتی متفاوت، جامعه ای کوچک و خاصی را در شهر زاهدان و سپس شهرهای دیگر ایران تشکیل دادند. امروزه آنها علیرغم اینکه جمعیت شان نسبت به گذشته کمتر شده است، هویت جمعی خودشان را حفظ کرده و در شهرهای زاهدان و تهران دارای انجمن و معبد و مدرسه هستند. آنها وضعیت تابعیتی واحدی ندارند؛ اکثرشان دارای تابعیت هندی و بعضی از آنها تابعیت ایران را به واسطه ی تولدشان در خاک ایران کسب کرده­اند اما همه خودشان را متعلق به جامعه­ی واحد سیک می دانند. با وجود آنکه آنها سکونت تاریخی در ایران دارند، به دلیل عدم شناخت از نزدیک و اطلاع کافی از هویت درست آنها، مهجور مانده­اند. شناخت وضعیت حقوقی به لحاظ حقوق بیگانگان، حقوق اقلیت ها و حقوق بنیادین بشری در مورد آنها نیز حائز اهمیت است. معرفی درست آنها، تاریخ، تشریح وضعیت فرهنگی اجتماعی و تحلیل وضعیت حقوقی آنها از اهداف پژوهش حاضر است. نگارنده در پژوهش حاضر برای کسب اطلاعات دقیق و روزآمد، مطالعات میدانی انجام داده، با مردم سیک به گفتگو نشسته و از اماکن و مراسم آنها دیدن کرده است و علاوه بر آن از معدود منابع کتبی و اینترنتی موجود نیز استفاده کرده که در پایان منابع مورد استفاده در این پژوهش آورده شده است.

  1. تاریخ حضور سیک­ها در ایران

شروع جنگ جهانی اول و تهدید هند از جانب شرق ایران و ضرورت ارسال نیروی کمکی از هند، تسهیل راه ارتباطی از هند به شرق و جنوب ایران را الزامی کرد. تا آن زمان، خط آهن هند تا نزدیکی میرجاوه در مرز ایران امتداد یافته بود، ولی در آوریل 1918 م./1337 ق. حکومت هند به وزارت انگلیس در امور هندوستان پیشنهاد کرد تا برای امتداد خط آهن از طریق دزدآب (اسم قدیم زاهدان) و میرجاوه  در خاک ایران صورت گیرد. این اجازه صادر شد و قرار شد ششصد نفر نیروی کار از هند به آنجا اعزام گردد. سرانجام خط راه آهن در 2 فوریه 1919 به دزدآب متصل شد. خط مزبور به عنوان هفتمین راه آهن ساخته شده در ایران، تقریباً 15 فرسخ در خاک ایران امتداد داشت. احداث خط آهن، پس از جنگ جهانی اول، راه ارتباطی ایران با هند را تسهیل کرد که مهمترین نتیجه ی آن رونق تجاری دزدآب و استقرار  تجار کشورهای اطراف از جمله هندی ها در این منطقه بود. لازم به یادآوری است که در این تاریخ تا هنوز  کشور پاکستان وجود نداشته و هند با ایران از طریق بلوچستان هم مرز بوده است. در اوایل سلطنت رضاشاه، دزدآب از مهمترین شهرهای مرزی بلوچستان بوده و جمعیت آن را در آن زمان حدود 5000 نفر برآورد شده است که حدود 3000 نفر از این جمعیت از اتباع خارجی بوده­اند. با ورود نیروی مذکور، دزدآب وارد مرحله­ی  جدیدی از حیات اقتصادی و سیاسی شد. استقرار بخشی از سپاه اعزامی در دزدآب، سبب شد دولت توجه بیشتری به این بخش نماید. در سال 1314 شمسی، رضاشاه طی بازدیدی که از دزدآب می نماید، نام آن را به زاهدان تغییر می دهد. به نقل از سیک­های زاهدان، به خاطر پوشش ظاهری آنها که همه دارای ریش و عمامه هستند و رضاخان به گمان اینکه آنها مسلمان هستند، این شهر را «زاهدان» به معنی «محل زاهد­ها» نامگذاری کرده است. تاریخ دقیق سکونت سیک­ها در زاهدان چندان روشن نیست. اسنادی که طی آنها دولت هند از ایران درخواست اموال بعضی از سیک­ها را کرده که وارثانشان در هند به سر برده، مال و مسکن پدریشان در چابهار بوده، مربوط به سالهای 1289 و بعد از آن بوده است. از این رو حدس زده می­شود که سیک­ها در سالهای قبل از 1289 در چابهار زندگی می کرده­اند و شغل آنها کارهای تجاری و معاملاتی بوده است و حتی یک نفر از آنان دارای زمین زراعی نیز بوده است. اما نظر اکثر مردم بر این است که سیک­ها در سال 1914 وارد زاهدان شدند. با این توصیف به نظر می رسد توسعه­ی فرقه گرایی، که از سده ی هفدهم قدرت سیاسی را در راستای دفاع از منافع پیروان این مذهب بشدت تحت تأثیر خود قرار داده بود، نقشی اساسی در بحران های وخامت بار دهه­ی 1970 در ایالت پنجاب ایفاء کرده و نیز مسایل و مشکلات مذهبی، عامل اولیه ی مهاجرت سیک ها به زاهدان بوده است و در همین ارتباط برخی از صاحب نظران گفته­اند که سیک­ها، خسته از درگیری های مذهبی و قومی در هند، به ایران پناه آورده­اند.

سیک­ها در همان سال های اولیه­ی سکونت خودشان در زاهدان اقدام به ساخت معبد کرده­اند. ساختمان  معبد که «گورودواره» نامیده می شود ابتدا متعلق به یک مقاطعه­کار راه آهن (خط راه آهن کویته - زاهدان) بوده و بعدها با اضافه کردن تغییراتی تبدیل به معبد می شود. معبد، کانون  و مرکز اصلی تجمع  مردم سیک بوده و باعث شده که آنها بین یکدیگر پیوند محکمی برقرار کنند. این معبد با یک قرن قدمت هنوز هم پابرجاست و مردم با وجود جمعیت کم در آنجا به اجرای مناسک مذهبی می­پردازند. سیک­ها در یک منطقه­ی متمرکز  سکونت داشته­اند و هنوز هم به همان شکل، معبد، مدرسه­ی هندی­ها، کنسولگری هند، محل کسب و کارشان و محل­ سکونت­شان در محله­ی سیک­ها در محدوده­ی تقاطع خیابان امام خمینی و خیابان آیت­اله کفعمی امروزی قرار دارد. هیچ سند و قرائن تاریخی مبنی بر حساسیت و واکنش منفی مردمان بومی در رابطه با سکونت مهاجران غیرمسلمان سیک و ساخت معبد گوردواره وجود ندارد؛ این می تواند از زمینه­ی فکری موجود در منطقه متأثر باشد، زیرا از دیرباز، پیوستگی های فرهنگی و مذهبی ایران و هند و ارتباط نزدیک مردمان آنها، موجب شکل گیری پیش زمینه­ای ذهنی از فرهنگ و سنن مذهبی یکدیگر شده است. بر این اساس، مهاجرت گروهی از سیک­ها به منطقه ای که در اساس مهاجر پذیر بوده و گروههای قومی و مذهبی دیگری را نیز در خود جای داده بود، در ابتدای امر­ نمی­توانست مناقشه انگیز باشد. با وجود آنکه اسکان اولیه­ی سیک­ها صلح آمیز بود، افزایش تدریجی تعداد سیک­ها مناقشات نادری را هم در پی داشت. یکی از آنها مربوط می شود به سواد گزارش نظمیه بیرجند به اداره کل تشکیلات نظمیه­ی وزارت داخله به تاریخ نهم آبان ماه 1304، که از تعطیلی سه روزه­ی دکان ها و تجارت خانه های سیک­ها خبر می دهد. در ادامه­ی گزارش، علت تعطیلی، سوزاندن قرآن منسوب به سیک­ها توسط کارگران راه آهن دزدآب ذکر شده است. این اختلاف به وساطت کنسول انگلیس حل و فصل می شود. موارد دیگری از این نوع اختلافات در تاریخ پس از آن ثبت نشده است. زندگی صلح آمیز مردم ایران با این مهاجران هندی موضوعی است که حتی نسل چهارم سیک­ها در ایران به آن اذعان دارند و از زندگی در میان مردم ایران در طول تاریخ صد ساله به نیکی یاد می­کنند.

در سال  1302 شمسی، آیین نامه ای به شماره ی 14163 به تصویب رسید که مطابق آن، هر کسی که وارد دزدآب می شد، اعم از ایرانی و هندی، کارگر یا صنعت گر به هر مقداری که می خواست، می توانست زمین به مالکیت خویش در آورد. این امر در ماندگاری اولیه­ی سیک ها در زاهدان، تأثیر داشته است. گرچه فرمان رضاشاه در سال 1936 مبنی بر این که هیچ تبعه ی خارجی، حق تجارت خارجی در امر صادرات و واردات را ندارد و تنها می تواند به شغل مغازه داری و کاسبی بپردازد؛ تجارت سیک ها در زاهدان را از رونق انداخت اما آزاد شدن مجدد تجارت خارجی در سال 1945 و در زمان محمدرضا شاه، روند ورود و رشد جمعیتی سیک ها به زاهدان به اوج خود رساند یعنی بیش از 10 هزار نفر رسید؛ البته برخی از افراد مسن سیک که با نگارنده مصاحبت داشته­اند، اوج جمعیت خودشان را حدود 15 هزار نفر در ایران می دانند. در سال 1947، زمانی که هندوستان تقسیم شد و رفت و آمد سیک ها از هند به ایران مستلزم دریافت ویزا از پاکستان گردید، بر مشکلات مسافرتی افزوده شد و تعداد آنان در زاهدان کاهش پیدا کرد.

سیک­ها، علاوه بر کار راه آهن و تجارت، در شرکت نفت ایران و انگلیس در آبادان نیز مشغول به کار بوده­اند و خیابانی که امروز در آبادان سیکلین(sick line) نامیده می‌شود محل زندگی سیک ها در آبادان بوده‌است.

با کاهش رونق اقتصادی در زاهدان بسیاری از آنها به تهران مهاجرت کردند. در حال حاضر بیشترین جمعیت سیک­های ایران در تهران ساکن هستند. در تهران، سیک­ها موفق شده­اند که معبد و مدرسه بسازند و کار و کاسبی خودشان را رونق بدهند. اسم گورودواره تهران به نام بنیان گذار آن "بایی گنگا سینگ سینگ سبا" (Bhai Ganga Singh Singh Sabha) است. این معبد در سال 1941 در تهران تأسیس شده است. محل معبد در بهارستان، خیابان ظهیرالاسلام، کوچه ی مشیرالمعظم قرار دارد. درب ورودی دیگر آن در خیابان نورمحمدی، بن بست عرب نیا می باشد و پشت این ساختمان در کوچه­ی درویش، مدرسه­ی هندی ها به نام "کندریا ویدیالایا" (Kendriya Vidyalaya) قرار دارد. مدرسه هندی­ها نیز به همت سیک­های ایران در سال 1963 بنا شده است که امسال پنجاه سالگی این مدرسه را جشن گرفته اند.

  1. درباره مذهب سیک ها

سیک یا سیک گرایی (Sikhism) یک آیین پیشرو یکتا پرستی است که در قرن 15 میلادی به وجود آمد. سیک یکی از دین های سازمان یافته­ی بزرگ دنیا است که بیش از 20 میلیون پیرو دارد.  بنیانگذار آن بابا ناناک یا گورو نانک (Guru Nanak) است. در واقع گورو یعنی معلم یا مرشد و لقبی است که به راهنمایان مذهبی ادیان هندو و سیک داده می شود و سیک که ریشه ی سانسکریت دارد به زبان پنجابی  به معنی مرید یا شاگرد و پیرو گورو های دهگانه است. ده نفر از گوروها که به ترتیب جانشینان بابا نانک بودند ساختار مذهب سیک را تشکیل دادند. اولین گورو که گورو نانک بود متولد 1469 میلادی است و در سال 1539 درگذشت. سیکها، تولد گورونانک را مبنای تاریخ خود قرار می دهند و بر اساس آن، اکنون روز تولد نانک در هند تعطیل رسمی است و عید بزرگ، روز تولد نانک است. سیک­ها او را پیامبر خودشان می دانند. نانک در یک خانواده­ی هندو متولد شد و از همان کودکی مسحور خدایان و مذاهب بود. به تنهایی سلوک عرفانی را پیمود. در جستجوی حقیقت به سفر پرداخت. از بنگال و کشمیر و تبت گرفته تا به بغداد و مکه رسید و آخر سر به موطن خودش بازگشت و اعلام دینی جدید کرد. دینی که مخالف تشریفات و مناسک مذهبی است. چند خدایی، مناسک مذهبی، قربانی، روزه، زیارت، شراب خواری، چند همسری و بی همسری را ممنوع کرد. او یک مصلح و فرزانه­ای بود که ایمان به خدای واحد را تبلیغ می کرد و از اختلافات هندو و مسلمان که در آن زمان اصل خدا را فراموش کرده و کورکورانه به خرافات مذهبی و دشمنی یکدیگر می­پراختند به ستوه آمده و از هر دو اعلام بیزاری کرد. در عین حال که نه پیروی هندو بود و نه مسلمان اما اعتقادات پسندیده ی هر دو دین را گلچین کرد و شاکله­ی دین جدیدی ریخت به این امید که به صلحی ماندگار دست یازد. نقل است روزی گورو نانک رفت و در نزدیک درخت اقاقیای خشک شده ای نشست. در این حال بر سر چگونگی تدفین گورو نانک (تدفین و یا سوزاندن) بین مسلمانان و هندوها جدال رخ می دهد که در نهایت از خود وی مسأله را می پرسند و او در پاسخ چنین می گوید: هندوها در طرف راست من و مسلمان ها در طرف چپ من گل قرار دهند؛ هر کدام از دو دسته که صبح فردا هنوز گل های خود را تازه یافتند، بدن من را در اختیار گیرند. فردا صبح وقتی ملافه را از روی او برداشتند چیزی در زیر آن نیافتند و گل های هر دو طرف، تازه و شاداب بودند.

در «کارته پور» در ایالت پنجاب در کنار رودخانه راوی، مسلمانان یک مقبره و هندوها یک معبد به افتخار او بنا نمودند که هر دوی آنها تا به امروز توسط آب رودخانه مزبور شسته شده و از بین رفته است.

تعالیم او توسط جانشینانش پیگیری و تکمیل شد تا رسید به نهمین جانشین که آخرین آن بود. آخرین گورو، گورو گوبیند سینگ (1666-1708) نام دارد. گورو گوبیند سینگ اعلام کرد که او آخرین گورو است و پس از او دیگر گوروی زنده ای نخواهد آمد اما یک گوروی جاودان در میان شما خواهد ماند و آن گورو گرنت صاحب (Guru Granth Sahib) است؛ کتاب مقدسی که حاصل تعالیم و نوشته های شعرگونه ی ده گورو است و خواندن و عمل کردن به آن برای پیروانش واجب است. هسته ی اصلی اعتقاد سیک­ها ایمان به خدای واحد و برابری انسانهاست. عبارت «واهه گورو» (Waheguru) به معنی «آموزگار باشکوه» اشاره به خدای واحد دارد که در عبادات و دعا همیشه تکرار می شود. برابری انسانها از اعتقادات بنیادین سیک ها می باشد که در تقابل با نظام کاستی یا طبقاتی فرهنگ هندو قرار دارد و در آن همه ی انسانها از هر رنگ و نژاد و مذهب و ملت اعم از زن و مرد با هم برابرند. درهای پذیرش به آیین سیک، برای همه ی انسانها گشوده است.

سیک ها برای رسیدن به رستگاری به سه تکلیف توصیه می کنند. ا-  Nam japna (یاد خدا در هر زمان) 2- Kirt Karna (کسب روزی حلال و زندگی صادقانه) 3- Vand Chhakna (تقسیم دارایی خود با فقرا ).

هر فرد سیک پس از رسیدن به سن تکلیف، با انجام مراسم امریت (Amrit) پایندی کامل خودش را به دین اعلام می کند و زین سپس لازم است همیشه کاکار ( kakar) یا 5 ک (5 K's) به همراه داشته باشد. 5 ک به خاطر وجود حرف ک در اول کلمات است، آنها عبارتند از: 1- کس (Kes): نگه داشتن مو 2- کچرا (Kacchera): زیر شلوارى کوتاه 3- کنگا (Kanga): شانه چوبی 4- کرپن (Kirpan): خنجر استیل 5- کارا (Kara): دستبند آهنین.

سیک­ها در معبد خودشان که گورودوارا (Gurudwara) نامیده می شود به دعا و نیایش می پردازند و در آنجا مراسم دینی برگزار می کنند. در گورودواره اعتقاد به خدای واحد و برابری انسانها در سراسر مراسم دینی نمود پیدا می کند؛ در آن هیچ نشانی از نقش و صنم از خدا دیده نمی­شود، هیچ کس بر کسی دیگر برتر نیست، همه ی افراد اعم زن و مرد، بزرگ و کوچک بدون هیچگونه تمیزی در برابر خدا به اجرای مراسم می پردازند. جالب است حتی روحانی و یا قشری به عنوان روحانیون در این دین وجود ندارد زیرا اعتقاد دارند که تنها روحانی شان کتاب مقدس گرانت صاحب است. آنها به این کتاب شخصیتی انسانی قائلند که همیشه زنده است و آنها را راهنمایی می کند به همین دلیل به آن «گورو گرنت صاحب» می گویند. بزرگترین معبد سیک­ها، «دربار صاحب» نام دارد که به معبد طلایی « Golden Temple» مشهور است. معبد طلایی در شهر آمریتسار در ایالت پنجاب هند قرار دارد و نسخه ی اصلی «گورو گرنت صاحب» در آن نگهداری می شود.

زبان سیک ها پنجابی است و به همین دلیل کتاب مقدس آنها نیز به زبان پنجابی است. مذهب سیک در اصل در منطقه­ی پنجاب که پس از جدایی هند و پاکستان به دو بخش تقسیم شد، رشد کرد. مرکز اولیه­ی آنها که زادگاه بابا نانک نیز بود، شهر لاهور، مرکز امروزی ایالت پنجاب پاکستان بود ولی بعد از استقلال پاکستان بیشتر جمعیت سیک­ها در پنجاب هند متمرکز شد. در حال حاضر 75 درصد جامعه­ی سیک در ایالت پنجاب هند زندگی می کنند و تنها ایالتی است که جامعه­ی اکثریت را تشکیل میدهند. سیک­ها خارج از ایالت هند در سراسر هند پراکنده هستند و جمعاً حدود 2 درصد جمعیت هند را تشکیل می دهند. 80 درصد جمعیت هند را هندوها و 13 درصد آن را مسلمانان و 2 درصد آن را مسیحیان و بقیه را ادیان کوچک دیگر تشکیل می دهند. جمعیت مهاجر سیک نیز در سراسر دنیا پراکنده هستند و در بعضی کشورها متحد شده و تشکیل جامعه ی اقلیت داده­اند، مانند بریتانیا (حدود336 هزار نفر) و آمریکا (حدود نیم میلیون). در سال های اخیر تحت تأثیر جنبش های جدید عرفان شرقی، بسیاری از مردم غرب به آیین سیک پیوسته­اند که به اصطلاح به آنها سیک­های سفید ( white Sikhs) می گویند. به همین دلیل گفته می شود که دین پیشرویی است.

  1. وضعیت زندگی اجتماعی سیک­ها در ایران

از زمان ورود سیک­ها به ایران در اوایل قرن 20 تا زمان حاضر که در دهه­ی دوم قرن 21 قرار داریم زندگی اجتماعی سیک­ها، جز در کمیت جمعیتی آنها، تغییر مهمی رخ نداده است. سیک­ها هیچگاه در فرهنگ، دین، سیاست و زندگی اجتماعی ایرانیان چه له و چه علیه آن شرکت نکرده­اند. نه تأثیری گذاشته و نه تأثیری پذیرفته­اند. انگار در تمام قرن در حیاط خلوت خویش زندگی کرده و امورات خارج از آن را به صاحبانش واگذارده است. اساساً آنها آمده بودند که بروند ولی زمان بازگشت شان بنا به دلایلی به درازا کشید و به ناچار رحل اقامت گزیدند. زندگی جدیدی در ایران شروع کرده، هویت گروهی و اتحاد خودشان را حفظ کرده و تشکیل جامعه ای کوچک با فرهنگ ویژه در دل یک جامعه­ی بزرگتر دادند.  سیک­ها آدمهایی معتقد، دیندار و به شدت پایبند به اصول و اجرای مناسک دینی خودشان هستند. آنها از نظر دین، فرهنگ و سبک زندگی کمتر شباهتی با جامعه ی میزبان دارا بوده و به همین دلیل تعلق و توجه او بیشتر به جامعه­ی مبدأ یعنی کشور هند و قوم پنجابی بوده تا ایران. آنها هیچگاه نتوانسته در جامعه و فرهنگ ایران ادغام شوند مگر تعداد معدودی که تغییر مذهب داده و با ایرانیان ازدواج کرده و با این عمل از اجتماع سیک­ها ترد شده­اند؛ خانواده های جدیدالاسلام در زاهدان از این دست هستند. سیک­ها به تربیت فرزندان توجه ویژه دارند. دو مدرسه­ی هندی در ایران وجود دارد که سیک­ها فرزندان شان را برای تحصیل به آنجا می فرستند؛ یکی در تهران و دیگری در زاهدان. آنها تا مقطع دیپلم را در اینجا می گذرانند. در مدارس زبان انگلیسی و پنجابی تدریس می شود. آموزش زبان فارسی نیز در مدارس اجباری است. آنها پس از گرفتن دیپلم برای ادامه ی تحصیل به هند می روند و تحصیل آکادمیک ایران را نمی­پسندند. سیک ها به واسطه­ی ضرورت زندگی و کار در ایران زبان فارسی را یاد گرفته­اند ولی بین خودشان به زبان پنجابی صحبت می کنند. اکثریت سیک­ها کسبه و تاجر هستند و بنا به دلایل محدودیت های قانونی برای بیگانگان، کار دولتی برای آنان مقدور نیست. در نتیجه تنها عرصه­ای که تأثیر و تأثر داشته­اند، بخش اقتصادی بوده است. در اوایل تشکیل شهر زاهدان، رونق کسب و کار و توسعه ی اقتصادی شهر مدیون تجار هندی و سیک بوده است، حتی اولین وسیله نقلیه سواری را آنها در زاهدان وارد کردند. اما امروز قدرت اقتصادی آنها به مثابه گذشته نیست و مهمترین دلیل آن کاهش جمعیت آنهاست. بنا به گفته­ی خود مردم سیک در ایران، جمعیت آنها از 15 هزار نفر در دهه های گذشته به چیزی حدود 300 نفر رسیده است. بدون اینکه از جمعیت سیک­ها در ایران آمار دقیق یا رسمی وجود داشته باشد، طبق تحقیقات محلی در حال حاضر 10 خانوار در زاهدان، 100 خانوار در تهران و 2 خانوار در اصفهان وجود دارد. حدود 90 نفر از سیک های مقیم ایران تابعیت ایرانی و مابقی تابعیت هندی دارند و بیشتر آنها متولد ایران هستند. طبق ماده ی 976 قانون مدنی ایران، کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی به دنیا بیاید و بلافاصله پس از رسیدن به سن  هجده سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند، تبعه­ی ایران محسوب می شوند.

همانطور که پیش از این اشاره شد، جمعیت سیک­های ایران در سال های اخیر رو به کاهش بوده است. دلایل کاهش جمعیت عوامل مختلفی است از جمله:

  • محدودیت ازدواج؛ سیک­ها به ازدواج خویشاندی معتقد نیستند و در عین حال با غیر سیک هم ازدواج نمی­کنند و به ناچار برای ازدواج راهی هند می شوند.
  • تحصیل در خارج؛ سیک ها به تحصیل فرزندانشان بسیار اهمیت می دهند و پس از اتمام تحصیلات ابتدایی و دبیرستان، برای ادامه ی تحصیل معمولاً به هند می روند. تا هنوز کسی از آنها وارد دانشگاههای  ایران نشده است.
  • مشکلات و محدودیت های شغلی؛ برای بیگانگان و اقلیت های دینی رسمی و غیر رسمی محدودیت های شغلی زیادی در کشور وجود دارد.
  • و دلیل آخر اینکه در سال های اخیر، اقتصاد ایران به خاطر تحریم های بین المللی و تورم داخلی دچار بحران شده است در نتیجه سیک­ها که تنها فعالیتشان در کشور اقتصادی و بازرگانی است، رغبت کمتری برای ماندن در ایران نشان می دهند.
  • وضعیت حقوقی سیک­ها در ایران (به لحاظ حقوق بیگانگان، حقوق اقلیت ها و حقوق بنیادین بشری)

وضعیت حقوقی سیک­های ایران را می توان از چند جهت بررسی کرد؛ اول به دلیل اینکه گروهی از آنها تابعیت کشور خارجی دارند و بیگانه محسوب می شوند در نتیجه حقوق بیگانگان بر آنها  حاکم است، دوم به دلیل اینکه آنها اعم از تبعه ایرانی و خارجی در ایران، اجتماعی را تشکیل داده­اند که از نظر قومی، زبانی و مذهبی متفاوت از دیگر شهروندان ایرانی هستند در نتیجه اقلیت بودن آنها و قرار گرفتن آنها تحت حمایت حقوق اقلیت­ها قابل بحث و بررسی است، سوم فارغ از هویت آنها و اینکه چه تابعیت یا دین و مذهبی داشته باشند، از یک سری حقوق بنیادین بشری برخوردارند که همه­ی انسانها به صرف انسان بودن لازم است از آن برخوردار باشند. در ادامه وضعیت حقوقی سیک­های ایران را در همین سه جنبه ی حقوقی مورد بررسی قرار می دهیم.

  1. حقوق بیگانگان

از آنجا که بیشتر سیک­های ایران تبعه­ی ایران نیستند و دارای تابعیت هند هستند، از نظر حقوقی بیگانه محسوب می شوند؛ پس حقوق بیگانگان بر آنها حاکم است و شرح آن در زیر آمده است:

حقوق بیگانگان در یک تقسیم بندی به حقوق عمومی و حقوق خصوصی تقسیم می شود. حقوق عمومی هم به طور عام شامل آزادی­های عمومی که در حقوق اساسی مطرح می شود و ما در قسمت حقوق بنیادین بشری در مورد آن بحث خواهیم کرد و حقوق سیاسی است. مقصود از حقوق سیاسی، حقوقی است که شخص با اعمال آنها، در تشکیل دولت شرکت می نماید. حقوق سیاسی ویژه­ی اتباع کشور است و اصولاً در همه­ی کشورها بیگانگان از آن محروم هستند. در قوانین ایران بیگانگان از حقوق زیر محروم هستند: 1- حق انتخاب کردن  و انتخاب شدن در مجالس قانونگذاری 2- حق انتخاب شدن در دیگر مجامع و هیئت­های مربوط به حقوق عمومی از قبیل انجمن های ایالتی و ولایتی و شهرداری (اصل 100 قانون اساسی) 3- حق اشتغال به مشاغل دولتی، زیرا که اشتغال به مشاغل دولتی یا عمومی از حقوق سیاسی محسوب می شود (بند ب ماده 14 قانون استخدام کشوری). طبق اصل 82 قانون اساسی استخدام کارشناسان خارجی از طرف دولت ممنوع است مگر در موارد ضرورت با تصویب مجلس شورای اسلامی.

اما در مورد حقوق خصوصی یعنی حقوقی که در رابطه ی بین افراد و اشخاص خصوصی مطرح می شود، اصل بر این است که بیگانگان از آن برخوردار گردند. به موجب ماده ی 961 قانون مدنی: «جز در موارد ذیل، اتباع خارجه نیز از حقوق مدنی متمتع خواهند بود: 1- در مورد حقوقی که قانون آن را صراحتاً منحصر به اتباع ایران نموده یا آن را صراحتاً از اتباع خارجه سلب کرده است. 2- در مورد حقوق مربوط به احوال شخصیه که قانون دولت متبوع تبعه ی خارجه آن را قبول نکرده است. 3- در مورد حقوق مخصوصه که صرفاً از نقطه نظر جامعه ی ایرانی ایجاد شده باشد.»

برای استثنای نوع اول می توان به حق تملک املاک مزروعی مثال زد که بیگانگان به موجب قوانین ایران محروم شده­اند. برای مورد دوم می توان به حق طلاق یا تعدد زوجات را در صورتیکه قانون دولت متبوع بیگانه آن را نپذیرفته باشد به عنوان مثال ذکر کرد. اما پیدا کردن مثالی برای استثنای سوم دشوار است. برخی از حقوقدانان حق شفعه و حق قیمومت بر محجور ایرانی را در زمره­ی این حقوق معرفی کرده­اند.

با اینکه اصل بر برابری بیگانگان با اتباع کشور در تمتع از حقوق خصوصی است، در قوانین همه­ی کشورها، با توجه به منافع عمومی، محدودیت هایی در این باب  دیده می شود. در قوانین ایران هم محدودیت هایی برای بیگانگان در زمینه ی حقوق خصوصی پیش بینی شده است از جمله: تملک اموال غیر منقول(قانون راجع به اموال غیر منقول اتباع خارجی مصوب 1310)، اشتغال به کار (ماده 10 قانون کار)، امور پزشکی (قانون راجع به اطبای خارجی مصوب 1312)، تجارت خارجی (ماده 8 قانون تشویق صادرات و تولید اصلاحی 1358)، کارگزاری بورس (ماده 12 قانون تأسیس بورس اوراق بهادار 1345)، حق ترافع قضایی و درخواست تأمین (ماده 218 قانون آیین دادرسی مدنی)، مالکیت سهام (ماده 31 قانون پولی و بانکی کشور اصلاحی 1354). البته ذکر این استثناها به معنی این نیست که بیگانگان مطلقاً از این حقوق محروم­اند بلکه برخورداری از این حقوق مشروط به شرایطی است به عنوان مثال یکی از شرایط تملک مال غیر منقول برای بیگانگان این است که باید به منظور سکونت یا کسب باشد. بنابراین یک تبعه ی هندی نمی­تواند به منظور دیگری مانند سرمایه گذاری در ملک به قصد فروش یا اجاره، اینگونه اموال را تملک کند. طبق ماده 153 قانون اساسی، هرگونه قرار داد که موجب سلطه ی بیگانه بر منابع طبیعی و اقتصادی، فرهنگ، ارتش و دیگر شئون کشور گردد ممنوع است. به طور کلی می توان گفت بیگانگان همانند شهروندان ایرانی تحت حاکمیت قانون ایران هستند و محرومیت از هرگونه حقی بایستی به موجب قانون باشد. بر اساس ماده ی 5 قانون مدنی ایران «کلیه سکنه ی ایران اعم از اتباع داخله و یا خارجه مطیع قوانین ایران خواهند بود مگر در موردی که قانون استثناء کرده باشد».

  1. حقوق اقلیت ها

سؤال اساسی این است که آیا سیک­های ایران جزء اقلیت محسوب می شوند یا خیر؟ برای پاسخ به سؤال در ابتدا لازم است بدانیم تعریف اقلیت چیست و اساساً چه فاکتورهایی برای تشکیل یک گروه اقلیت لازم است و آیا سیک­های ایران عناصر لازم برای تشکیل گروه اقلیت را دارا می باشند و در نهایت موضع قوانین ایران در این باره چیست؟ در زیر به بررسی این موضوعات می پردازیم:

مشهورترین تعریف اقلیت، تعریفی است که «کاپوتورتی» در سال 1979 در طی گزارشی به کمیسیون فرعی منع تبعیض و حمایت از اقلیت وابسته به سازمان ملل متحد تقدیم کرد. کاپوتورتی، اقلیت را اینگونه تعریف می کند:

«گروهی که از نظر عددی کمتر از بقیه جمعیت کشور بوده و در موقعیت غیر حاکم قرار دارند. این اعضاء با داشتن تابعیت آن دولت خصایص قومی، مذهبی یا زبانی متفاوت از دیگر افراد کشور دارند و هر چند بصورتی ضمنی نسبت به حفظ فرهنگ، سنتها، مذهب و زبان خودشان احساس همبستگی دارند».

تردیدی نیست که تعریف کاپوتورتی از تعاریف مرجع جهت مطالعه ی نظام حقوق اقلیت ها به حساب می­آید لیکن طبیعی است که با گذشت بیش سه دهه از زمان ارائه­ی آن تعریف، تحولات قابل توجهی در نظام حقوق اقلیت ها پدیدار شده است و نمی­توان در حال حاضر نیز به این تعریف اکتفا نمود. در این تعریف صراحتاً به عنصر تابعیت اشاره نموده و فقط شهروندان را مشمول حقوق اقلیت ها می داند اما به اعتقاد برخی نهادهای بین المللی از جمله کمیته ی حقوق بشر، بیگانه بودن دلیل و مجوزی برای خروج مهاجران از مزایای مربوط به حقوق اقلیت­ها نمی­باشد. بدیهی است که خارجی بودن این گروهها مانع برخورداری آنان از برخی حقوق سیاسی و مشاغل دولتی است اما این گروهها نیز همانند دیگر گروههای اقلیت حق دارند هویت فرهنگی آنان حفظ شود. در همین راستا کمیته ی حقوق بشر در تفسیر عام شماره 15 خود راجع به موقعیت بیگانگان اعلام می دارد که حقوق مندرج در میثاق حقوق مدنی و سیاسی، در خصوص کلیه اشخاص صرفنظر از تابعیت آنها اعمال می گردد و اضافه می کند که اگر بیگانگان در محدوده ماده 27 میثاق، گروه اقلیتی را تشکیل دهند از مزایای مندرج در آن ماده بهره­مند خواهند شد. طبق ماده 27 میثاق حقوق مدنی و سیاسی: « در کشورهائی‌ که‌ اقلیتهای‌ نژادی‌، مذهبی‌ یا زبانی‌ وجود دارند، اشخاص‌ متعلق‌ به‌ اقلیتهای‌ مزبور را نمی‌توان‌ از این‌ حق‌ محروم‌ نمود که‌ مجتمعاً با سایر افراد گروه‌ خودشان‌ از فرهنگ‌ خاص‌ خود متمتع‌ شوند و به‌ دین‌ خود متدین‌ بوده‌ و بر طبق‌ آن‌ عمل‌ کنند یا به‌ زبان‌ خود تکلم‌ نمایند».

کمیته­ی مشورتی کنوانسیون چهارچوب حمایت از اقلیت های ملی شورای اروپا نیز آن دسته از اقلیت های بیگانه را که در کشورهای عضو سکونت دارند از حمایت های مندرج در کنوانسیون برخوردار می­داند.

با این حساب اقلیت ها از منظر تابعیت به دو گروه تقسیم می شوند: 1- اقلیت شهروند، گروهی هستند که دارای تابعیت دولت محل سکونت خود هستند. این گروه های اقلیت ممکن است سابقه ی حضور تاریخی و سنتی در آن کشور را داشته باشند و یا آنکه گروهی تازه وارد و مهاجر باشند، مانند گروهی از سیک­ها که تابعیت ایران را کسب کرده­اند. 2- اقلیت بیگانه، به گروهی اطلاق می شود که از تابعیت محل سکونت خود برخوردار نیستند. مهاجرین، مصداق غالب اقلیت های بیگانه را تشکیل می دهند. مانند گروهی از سیک­های مقیم ایران که تبعه ی دولت هند هستند. البته رهیافت غالب دولتها این است که تنها آن دسته از گروههای اقلیتی می توانند از حمایت نظام حقوق اقلیت ها برخوردار شوند که از اتباع دولت محل سکونت خود باشند.

به طور کلی سه عنصر برای تشکیل گروه اقلیت لازم است:

  1. عنصر عددی: به این معنا که میزان جمعیت گروه اقلیت می بایست نسبت به بقیه جمعیت کشور کمتر باشد. به تعبیر دیوان عالی هند، لازم است که تعداد افراد گروه اقلیت، حداقل کمتر از 50 درصد کل جمعیت کشور باشد. اما دقیقاً مشخص نیست که چه میزان حداقل جمعیت برای تشکیل یک گروه اقلیت کافی است. برخی دولت ها از جمله سوئد تعداد صد نفر را برای تشکیل گروه اقلیت لازم می دانند. اما در آراء محاکم قضایی و نهادهای شبه قضایی، آستانه­ای حداقلی برای حصول شرط عددی تعیین نشده است تنها می­توان با توجه به جهت گیریهای کلی که نهادهای شبه قضایی خصوصاً کمیته ی حقوق بشر دارند، به این نتیجه رسید که آستانه­ی حداقلی لازم جهت تشکیل گروه اقلیت بر حسب نوع و میزان حقوق، متفاوت خواهد شد به نحوی که بین حقوق و میزان جمعیت لازم جهت استفاده از آن، رابطه­ی مستقیم برقرار خواهد بود و به هر میزان که سطح حقوق مورد ادعای گروه اقلیت بیشتر باشد بر شرط کمیتی افزوده می­شود و گروه اقلیت می­بایست درصد مشخص و قابل توجهی از جمعیت کشور را نسبت به کل ساکنان آن اختصاص دهد.
  2. عنصر غیر حاکم بودن: یعنی آن دسته از گروهها که ساختار قدرت را در دست دارند خارج از تعریف اقلیت جا می گیرند حتی اگر جمعیت آنها کمتر از بقیه باشد مانند گروه علوی در سوریه و سنی های بحرین علیرغم اینکه از لحاظ جمعیتی در اقلیت هستند اما به دلیل اینکه قدرت سیاسی کشور را در دست دارند تحت حمایت حقوق اقلیت ها قرار نمی­گیرند.

3- عناصر عینی و ذهنی: طبیعتاً می بایست در کشور گروهی از افراد با ویژگی های عینی مانند زبان، مذهب، قومیت یا نژاد متفاوت از دیگر افراد جامعه وجود داشته باشد تا بتوان صحبت از گروه اقلیت نمود. منظور از معیار ذهنی هم یعنی تمایل گروه اقلیت به حفظ سنت ها و هویت خویش به نحوی که اقلیت عملاً احساس می کند که بخش مجزایی از جامعه است یا احساس می شود که متفاوت از دیگران است.

با توجه به تعریف اقلیت و معیارهایی که در بالا ذکر شد آیا می توان سیک­های ایران را اقلیت شناخت؟ پاسخ ساده نیست؛ نخست، به دلیل اینکه آنها از لحاظ تابعیت، وضعیت واحدی ندارند. همانطور که پیش از این اشاره شد، بیشتر سیک­ها تابعیت خارجی یعنی تابعیت هند را دارند و اما جمعیتی در حدود 90 نفر تابعیت ایرانی دارند. آنها طبق ماده 976 قانون مدنی تابعیت ایران را کسب کرده­اند. طبق این ماده کسانی که در ایران از والدین خارجی متولد می شوند و بلافاصله پس از رسیدن به سن هجده سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت کرده باشند، به تابعیت ایران در می آیند مگر اینکه آنها تابعیت خارجی را ترجیح بدهند. دوم، جمعیت آنها بسیار پایین است. آنطور که خودشان اظهار می کنند جمعیت کل شان حدود 300 نفر است. سوم، دولت ایران هیچگاه آنها را به عنوان اقلیت شناسایی نکرده است. اما این دلایل، طبق رهیافت های جدید حقوق بین الملل، اقلیت بودن آنها را نمی­تواند انکار کند. کمیته­ی حقوق بشر، شهروند بودن را از شرایط برخورداری حقوق اقلیت ها نمی­داند و برخی از دولتها مانند سوئد و فنلاند که تحت تأثیر این جریان، شرط تابعیت را در تعریف اقلیت ها لازم ندانسته­ از سوی این کمیته مورد تشویق قرار گرفته­اند. امروزه ایجاد تمایز و تفکیک میان شهروند و بیگانه از لحاظ برخورداری از حقوق بشر چندان مقبول نیست.

وضعیت سیک­های ایران قابل مقایسه با سیک­های افغانستان است. در افغانستان حدود سه هزار نفر سیک وجود دارد که دارای منشاء واحدی با سیک­های مقیم ایران هستند. اما سیک­های افغانستان به صورت رسمی از طرف دولت افغانستان مورد شناسایی قرار گرفته­اند و در قانون اساسی دارای یک نماینده در پارلمان هستند. در پیش نویس قانون انتخابات افغانستان که چندی قبل از سوی هر دو اتاق مجلس شورای ملی افغانستان تصویب و از سوی رئیس جمهوری امضا شد، برای هندوها و سیک­های افغانستان یک کرسی در نظر گرفته شده بود. اما مجلس نمایندگان این ماده را حذف کرد. در نتیجه­ی آن اعتراضات گسترده­ای شد و از این اقدام مجلس به شدت انتقاد شد. شورای مرکزی هندو و سیک‌های افغانستان و نمایندگان نهادهای مدنی خواستار اختصاص یک کرسی در مجلس شورای ملی برای این اقلیت‌ها شدند. رئیس جمهور افغانستان که اخیراً با آنها دیدار کرده بود، قول داد که به درخواست های آنها رسیدگی کند و مشکلات آنها را در شورای وزیران مطرح کند. نهایتاً آنها موفق شدند و شورای وزیران کرسی اختصاصی این اقلیت را احیاء کرد.

در مورد اقلیت بودن سیک­های ایران، از نقطه نظر عنصر عددی با در نظر گرفتن معیارهای عینی و ذهنی هیچ دلیل منطقی وجود ندارد که آنها را به عنوان یک گروه اقلیت نشناسیم. سیک­های ایران، یک جامعه­ای مجزا با زبان، دین، قومیت و فرهنگی متفاوت هستند. آنها دارای حس همبستگی مشترک و متحدی هستند که به شدت خواهان حفظ هویت فرهنگی و دینی خودشان هستند. در مورد شناسایی رسمی دولت هم بایستی گفت که هر چند شناسایی رسمی دولت محل سکونت گروههای اقلیت در برخورداری آن گروه از حمایت های حقوقی در سطح ملی و بین المللی تأثیری غیر قابل انکار دارد اما وجود گروه اقلیت، یک واقعیت عینی است و خودداری از شناسایی گروه اقلیت به موجودیت عینی آن خدشه ای وارد نخواهد ساخت و همانگونه که «ابسجورن اید» رئیس گروه کاری حقوق اقلیت ها گفته است: «موضوع تعریف و وجود اقلیت ها با عنایت به حقایق عینی و ذهنی صورت می گیرد که مستقل از موضوع شناسایی اقلیت­هاست».

با وجود آنکه دولت ایران، سیک­ها را به عنوان اقلیت مورد شناسایی قرار نداده است، بسیاری از آزادی ها را که اقلیت ها از آن برخوردارند، برای آنها تضمین کرده است. سیک های ایران با وجود ناچیز بودن جمعیتشان، دارای معبد، انجمن و مدسه های ویژه­ی خودشان هستند. آنها از آزادی مذهبی برخوردارند؛ دارای دو معبد جداگانه در زاهدان و تهران می باشند و مراسم و مناسک مذهبی خودشان را در آنجا آزادانه به جای می آورند و اجازه دارند که مردگان را طبق آیین خودشان بسوزانند. آنها هیچگاه مورد تعرض حاکمیت نیز قرار نگرفته­اند و آنها در مقابل هیچ اعتراضی نسبت به رفتار دولت نداشته­اند و از وضعیت خودشان راضی هستند. البته طبیعی است که به خاطر مهاجر بودن، کم جمعیت بودن، نداشتن دین رسمی کشور و با فرهنگ و زبان و سنت های متفاوت و غیر ایرانی، حقوقی کمتر از دیگران برخوردار گردند. چیزی که خودشان هم ادعای بیشتر از آن ندارند.

  1. حقوق و آزادی های بنیادین بشری

حقوق و آزادی های بشری از جمله حقوقی هستند که به هر شخصی به صرف انسان بودن و صرفنظر از خودی یا بیگانه بودن تعلق میگیرد. امروزه ایجاد تمایز و تفکیک میان شهروند و بیگانه از لحاظ برخورداری از حقوق بشر چندان مقبول نیست. "اعلامیه حقوق بشر افرادی که تابعیت کشور محل سکونتشان را ندارند" در سال 1985 در مجمع عمومی سازمان ملل تصویب شد که به برخورداری بیگانگان از حقوق بشر و آزادی های بنیادین می پردازد. اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق حقوق مدنی و سیاسی، تبعیض به لحاظ تابعیت را بین شهروندان و بیگانگان و حتی افراد بدون تابعیت را مردود می­شمارند. در ماده 2 میثاق آمده است: «دولتهای طرف این میثاق متعهد می شوند که حقوق شناخته شده در این میثاق را در باره کلیه افراد مقیم در قلمرو و تابع حاکمیتشان بدون هیچ گونه تمایزی از قبیل نژاد، رنگ، جنس، زبان، مذهب، عقیده سیاسی یا عقیده دیگر، اصل و منشاء ملی یا اجتماعی، ثروت، نسب یا سایر وضعیتها محترم شمرده و تضمین بکنند».

اصولاً بیگانگان همانند شهروندان یک دولت از حقوق و آزادی های بنیادین که در حقوق اساسی مطرح می­شود، برخوردار می­شوند؛ حقوقی مانند حیات، حق حمایت از جان و مال، حق احترام مسکن، آزادی عقیده، آزادی وجدان و غیره. در نتیجه سیک­های ایران به مانند پیروان همه­ی ادیان در همه جای این کره­ی خاکی مشمول ماده­ی هجده اعلامیه جهانی حقوق بشر هستند که بیان می دارد: «هر کس حق دارد که از آزادی فکر ، وجدان و مذهب بهره مند شود . این حق متضمن آزادی تغییر مذهب یا عقیده و نیز متضمن آزادی اظهار عقیده و ایمان میباشد و همچنین شامل تعلیمات مذهبی و اجرای مراسم دینی است . هر کس میتواند از این حقوق منفرداً یا اجتماعاً و به طور خصوصی یا عمومی برخوردار شود».

البته آزادی ابراز مذهب یا عقیده را نمی­توان تابع محدودیت هایی نمود مگر آنچه منحصرا بموجب قانون پیش بینی شده و برای حمایت از امنیت، نظم، سلامت یا اخلاق عمومی یا حقوق و آزادیهای اساسی دیگران ضرورت داشته باشد.

  1. سخن پایانی

سیک­ها با گذشت یک قرن از حضورشان، می توان گفت که سکونت تاریخی در ایران دارند و با هویت ویژه­ی خودشان جزئی از ساختار پلورالیسم فرهنگی کشور را تشکیل می دهند. در شهرهای زاهدان و تهران دارای اجتماعات منظم فرهنگی و دینی مخصوص خودشان هستند. با وجود آنکه آنها گروه اندکی هستند ولی همبستگی و اتحاد شدیدی بین خودشان دارند. آنها دارای انجمن، معبد و مدرسه هستند. معبد نقش کلیدی در همگرایی و حفظ هویت فرهنگی آنها داشته است. سیک­ها تحت چتر حمایتی حقوق داخلی ایران و قواعد بین المللی حقوق بشر قرار دارند. با وجود آنکه از لحاظ تابعیت به دو گروه ایرانی و بیگانه تقسیم می شوند اما جمعاً یک گروه را تشکیل می دهند که طبق هنجارهای بین المللی یک گروه اقلیت محسوب می شوند. اگرچه در ایران سیک­ها به عنوان یک اقلیت مورد شناسایی قرار نگرفته­اند اما بسیاری از حقوق اقلیت ها از جمله آزادی­های مذهبی برخوردار هستند. آنها تا اکنون هیچ گونه اعتراضی نسبت به تضییع حقوق خودشان ابراز نداشته­اند و این نشان از رضایت آنها از وضعیت زندگی در ایران است.

 

منابع و مأخذ کتبی:

کتب و مقالات (فارسی):

  • افروخته حسن، دیاسپورای سیک در شهر زاهدان، فضای جغرافیایی، پاییز 1380، شماره 3
  • ریاحی اعظم، تأثیر حضور مهاجران سیک در وضعیت اجتماعی و اقتصادی زاهدان، فصلنامه گنجینه ی اسناد، سال بیست ویکم، دفتر اول، 1390
  • گزارش: سیک های زاهدان، واقعیت دینی غیر رسمی، اخبار ادیان، شماره 11، دی و بهمن 1383
  • صفائی سید حسین، محدودیت های مربوط به حقوق مالی بیگانگان در قوانین ایران، مجله حقوقی، شماره یازدهم، 1365
  • عزیزی ستار، حمایت از اقلیت ها در حقوق بین الملل، نشر نور علم، همدان، 1385

 

منابع اینترنتی (انگلیسی و فارسی):

http://censusindia.gov.in/Census_And_You/religion.aspx

http://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_India

http://sikhism.about.com/od/glossary/g/Waheguru.htm

http://www.aftabir.com/lifestyle/view/10539

http://adyan.porsemani.ir/node/173

http://sikhism.about.com/

http://www.sikhs.org/

http://en.wikipedia.org/wiki/Sikhism

http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/ataglance/glance.shtml

http://www.bbc.co.uk/religion/religions/sikhism/history/history_1.shtml

http://www.hawzah.net/fa/article/articleview/83191?ParentID=81885

http://adyanshenasi.blogfa.com/page/lecture57

آيا می‌دانستيد؟

در بهار سال ۱۹۹۴، شبه‌نظامیان هوتو حدود یک میلیون نفر از مردم رواندا و عمدتا از قوم توتسی را به قتل رساندند. اما تفکیک قومی شدید میان توتسی‌ها، و اکثریت هوتو‌، یک پدیده جدید است؛ اصولا در آغاز اصطلاح «توتسی» به مردم دامدار ثروتمند اطلاق می‌شد، در حالی که «هوتو»‌ها کشاورز بودند. با ظهور حکومت استعماری بلژیک، مردم رواندا مجبور شدند که کارت‌های شناسایی که روی آن قومیت آن‌ها ذکر شده بود، همراه داشته باشند. این اقدام و نیز ممنوعیت هوتو‌ها در دسترسی به آموزش عالی و تبعیض‌های دیگر زمینه‌ساز وقوع نسل‌کشی شد.
ولتر، از بزرگ‌ترین متفکران عصر روشن‌گری، علی‌رغم انتقاد شدید از مذهب سازمان‌یافته، از مدافعان قاطع رواداری مذهبی بود. معروف‌ترین نمونه دفاع وی با یک تراژدی شروع شد. در اکتبر ۱۷۶۱، جسد مارک‌آنتوان کالاس، مرد جوانی از یک خانواده پروتستان در فرانسه کاتولیک، در مغازه پدرش در تولوز پیدا شد که به احتمال زیاد با خودکشی به زندگی خود پایان داده بود. افکار عمومی به سرعت متوجه ژان، پدر او، به عنوان متهم اصلی شد؛ باور بر این بود که وی برای جلوگیری از گرویدن مارک‌آنتوان به مذهب کاتولیک، او را به قتل رسانده است. ژان بار‌ها به طور غیرانسانی مورد شکنجه قرار گرفت و در ‌‌نهایت اعدام شد. ولتر که از بی‌عدالتی آشکار این پرونده به خشم درآمده بود، توانست حکم عفو پس از مرگ ژان را بگیرد، و رساله معروف خود در مورد رواداری مذهبی را به رشته تحریر درآورد.
بهاییان ایران از زمان تاسیس این مذهب در اواسط قرن نوزدهم میلادی مورد آزار و اذیت قرار گرفته‌اند. این آزار و اذیت پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به شدت افزایش یافت، و تا به امروز ادامه دارد. با حدود ۳۰۰ هزار پیرو، بهاییان بزر‌گ‌ترین گروه مذهبی غیرمسلمان در ایران را تشکیل می‌دهند، اما جزء اقلیت‌های مذهبی به‌رسمیت‌شناخته‌شده در قانون اساسی کشور نیستند و در نتیجه مشمول حمایت‌های مقرر در آن نمی‌شوند. امروزه بهاییان مرتبا مورد ارعاب، بازداشت خودسرانه، تخریب اموال، محرومیت از اشتغال و دسترسی به آموزش عالی قرار می‌گیرند. رهبران آیین بهایی در ایران هم‌چنان در زندان به سر می‌برند.
در سال ۱۹۲۰، هنری فورد، صنعت‌گر یهودستیز، گزیده‌هایی از پروتکل‌های بزرگان یهود را به عنوان بخشی از یک سری سرمقالات موهن و تحقیرآمیز در روزنامه خصوصی خود، دیربورن ایندیپندنت، منتشر کرد. عموم مردم علاقه‌ای بدان نشان ندادند، و روزنامه نیویورک تایمز پروتکل‌ها را به عنوان «عجیب‌ترین ملغمه‌ای از ایده‌های احمقانه که تاکنون به مطبوعات راه یافته» محکوم کرد. با این حال، انتشار پروتکل توسط فورد به گسترش افکار یهودستیزانه در آمریکای مدرن کمک کرد، و پروپاگاندای فورد بعد‌ها توسط گوبلز و هیتلر مورد ستایش قرار گرفت.
در تلاشی برای تحول اجباری اتحاد جماهیر شوروی به یک بهشت سوسیالیستی، حزب کمونیست حذف دین را به عنوان یک ضرورت ایدئولوژیک اعلام کرد. اگرچه کلیسای ارتدوکس عمیقا درآمیخته در جامعه روسیه قبل از انقلاب بود، حکومت اظهار عقیده به صورت عمومی را ممنوع اعلام کرد، صد‌ها مکان عبادت را تخریب کرد، و صد‌ها کشیش را اعدام کرد. با این حال، ایمان به مذهب ارتدوکس در روسیه ریشه‌دار باقی ماند – زمانی که نظام کمونیسم در اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۹۰ از هم فروپاشید، میلیون‌ها نفر غسل تعمید داده شدند و هزاران نفر به عنوان کشیش منصوب شدند. علی‌رغم تلاش برای حذف دین، امروزه اکثریت روس‌ها خود را مسیحی ارتدوکس می‌دانند.
اگرچه زبان هندی رایج‌ترین زبان در هند است، بیش از ۷۸۰ زبان در سراسر شبه‌قاره هند وجود دارد. اما ۲۲۰ زبان در طول ۵۰ سال گذشته از آن‌جا که آخرین متکلمان آن‌ها درگذشته و کودکان آن‌ها را نیاموخته‌اند، از بین رفته‌اند. به دلیل این که زبان هندی و انگلیسی اغلب در آموزش و پرورش و توسعه مورد استفاده قرار می‌گیرند، انگیزه برای حفظ زبان‌های نادر کم است، و دنیای این زبان‌ها و فرهنگ آن‌ها در حال نابود شدن است. در واکنش به این روند، جنبشی برای حفظ میراث زبانی کشور در سراسر هند ظهور پیدا کرده است و کنش‌گران با استفاده از لغت‌نامه‌های سخن‌گوی آن‌لاین، ویدیوهای یوتیوب و رسانه‌های اجتماعی برای نجات این زبان‌ها از خطر انقراض تلاش می‌کنند.
در سال ۲۰۱۲، بخشی از اکثریت بودایی کشور، اقلیت مسلمانان برمه را به توطئه برای تسلط بر کشور متهم کردند و در نتیجه آن، محیط آن‌لاین شاهد اشاعه گسترده سخنان نفرت‌انگیز توسط کاربران برمه‌ای فیسبوک بود. با سخنان تند و اهانت‌آمیز آن‌لاین که به آتش اختلافات دنیای واقعی دامن می‌زد، جنبش پانزاگار برای مبارزه با این روند تشکیل شد. پانزارگار به معنای «صحبت گل» در فارسی است، و این جنبش با طراحی یک سری استیکرهای فیسبوکی «صحبت گل» برای ارسال ذیل مطالب توهین‌آمیز وارد عمل شد. این استیکر‌ها کارتونی و شاد هستند و در پی تشنج‌زدایی از بحث‌ها و استدلال‌های داغ از طریق تذکرهای خوشایندی برای رعایت احترام و رواداری هستند.
ایالات متحده آمریکا در سیاست خود دارای تعهد رسمی به ترویج و ارتقای آزادی مذهبی در سراسر جهان است. در سال ۱۹۹۸، کنگره آمریکا قانون آزادی بین‌المللی مذهبی را به تصویب رساند و به موجب آن کمیسیون آزادی بین‌المللی مذهبی ایالات متحده تاسیس گردید. این کمیسیون بر وضعیت آزادی مذهبی در سراسر جهان نظارت می‌کند و به دولت ایالات متحده توصیه‌هایی را از جمله در مورد تعیین ناقضان جدی و مکرر آزادی مذهبی به عنوان «کشورهای مورد نگرانی خاص» (سی‌پی‌سی) ارائه می‌کند.
در کانادا آزادی مذهبی در سطح ملی، ایالتی، و محلی به شدت مورد حمایت قرار گرفته است. منشور حقوق و آزادی‌های کانادا که بخشی از قانون اساسی کشور را تشکیل می‌دهد، تبعیض بر مبنای دین و مذهب توسط دولت را ممنوع و آزادی عقیده و مذهب را تضمین می‌نماید. قوانین ایالتی حقوق بشر از این هم فرا‌تر می‌رود و کارفرمایان، ارائه‌دهندگان خدمات و دیگر اشخاص خصوصی را مستلزم می‌دارد که هم‌سازی معقولی را برای همگان، صرف‌نظر از عقاید مذهبی آن‌ها فراهم کنند.
در اواخر قرن نوزدهم میلادی، هزاران مهاجر از جنوب آسیا برای ساخت یک شبکه راه‌آهن در اوگاندا که در آن زمان تحت‌الحمایه بریتانیا بود، به شرق آفریقا رفتند. در طول قرن بعد، بسیاری از این کارگران و فرزندان آن‌ها در اقتصاد رو به رشد داخلی به مشاغلی پرسود دست یافتند. اما به قدرت رسیدن عیدی امین در سال ۱۹۷۱ برای آن‌ها مشکل‌آفرین شد. با سوءاستفاده از احساسات ملی‌گرایانه بومیان اوگاندا، وی مهاجران آسیای جنوبی را «زالو» نامید و همراه با تهدید به زندان، دستور به اخراج فوری آن‌ها داد. بریتانیا سعی کرد میانجی‌گری کند، اما در ‌‌نهایت ناچار به پذیرفتن حدود ۲۷ هزار پناهنده از اوگاندا شد که منجر به از بین رفتن جمعیت هندی و پاکستانی در اوگاندا گردید.
زمانی افغانستان دارای آثار باستانی متعدد مربوط به دوران پیش از اسلام بود، اما طالبان و دیگر گروه‌های غارت‌گر بسیاری از این آثار زیبا را در مخاصمات وحشیانه‌ای که گریبان‌گیر کشور بود، نابود کردند. با این حال، برخی از افغان‌ها در جهت حفظ میراث کشور اقدام کردند. زمانی که ارتش شوروی در سال‌های ۸۹-۱۹۸۸ از افغانستان خارج شد و یک جنگ داخلی سخت در کشور سرگرفت، عمر خان مسعودی، از مسئولان موزه ملی افغانستان در جهت حفظ آثار باستانی از دست غارت‌گران وارد عمل شد. با دفن گنجینه طلای باختری و مجسمه‌های ساخته‌شده از عاج در زیر کاخ ریاست جمهوری و خیابان‌های کابل در سال ۱۹۸۹، وی نهایتا پس از چهارده سال بسیاری از این آثار گران‌بها را آسیب‌ندیده بیرون آورد و آن‌ها را را به حامد کرزی، رئیس‌جمهور وقت افغانستان عرضه داشت.
پیش از این که نخستین استعمارگران بریتانیایی در سال ۱۷۸۸ وارد خلیج بوتانی شوند، بیش از ۳۵۰ گروه مختلف از بومیان استرالیایی با زبان‌های بومی متعدد و طیف گسترده‌ای از آداب و رسوم فرهنگی در استرالیا وجود داشت. بیماری‌های واردشده از اروپا شمار جمعیت بومی را به شدت کاهش داد. آن‌هایی که جان سالم به در بردند، در بیش‌تر تاریخ استرالیا قانونا به حاشیه رانده شدند و قانون اساسی سال ۱۹۰۱ استرالیا حقوق شهروندی را برای آن‌ها به رسمیت نشناخت. تا این که نهایتا در سال ۱۹۶۲، اصلاحات حقوقی به بومیان استرالیایی که تعدادشان رو به کاهش بود، حق رای اعطا کرد.
اگرچه زبان هندی رایج‌ترین زبان در هند است، بیش از ۷۸۰ زبان در سراسر شبه‌قاره هند وجود دارد. اما ۲۲۰ زبان در طول ۵۰ سال گذشته از آن‌جا که آخرین متکلمان آن‌ها درگذشته و کودکان آن‌ها را نیاموخته‌اند، از بین رفته‌اند. به دلیل این که زبان هندی و انگلیسی اغلب در آموزش و پرورش و توسعه مورد استفاده قرار می‌گیرند، انگیزه برای حفظ زبان‌های نادر کم است، و دنیای این زبان‌ها و فرهنگ آن‌ها در حال نابود شدن است. در واکنش به این روند، جنبشی برای حفظ میراث زبانی کشور در سراسر هند ظهور پیدا کرده است و کنش‌گران با استفاده از لغت‌نامه‌های سخن‌گوی آن‌لاین، ویدیوهای یوتیوب و رسانه‌های اجتماعی برای نجات این زبان‌ها از خطر انقراض تلاش می‌کنند.
کشور سیرالئون نماد رواداری مذهبی در غرب آفریقا است. با یک رئیس‌جمهور مسیحی که منتخب ملتی است که حدود ۷۰ درصد آن را مسلمانان تشکیل می‌دهند، هر دو گروه مسلمانان و مسیحیان این کشور در کنار یک‌دیگر به نیایش می‌پردازند در حالی که تغییر مذهب و ازدواج‌های بین پیروان ادیان مختلف متداول است. حتی برخی از شهروندان سیرالئون پیرو هر دو دین هستند؛ افرادی که به عنوان «کریس-ماس» شناخته می‌شوند و برای ادای نماز به طور منظم در مسجد حضور می‌یابند در حالی که صادقانه و با ایمان یکشنبه‌ها در کلیسا حاضر می‌شوند. (جهت اطلاع بیش‌تر ر.ک.: )
در اوایل قرن بیستم میلادی، گروه کو کلاکس کلان مسئول مرگ هزاران نفر از آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار بود، و نمادهای آن -مانند صلیب سوزان- القاگر وحشت و ترس در سراسر کشور بود. اما در سال ۱۹۴۶، ضربه قابل توجهی توسط یک شهروند به کلان وارد شد. استتسون کندی، نویسنده و فعال مدنی، با نفوذ به این گروه طی چند ماه توانست اطلاعات مهمی در مورد آیین‌های محرمانه و کلمات رمزی آن جمع کند؛ کندی اطلاعات خود را با نویسندگان یک برنامه رادیویی، سوپرمن، به اشتراک گذاشت که منجر به پخش «قبیله صلیب آتشین» شد و در طول دو هفته اسرار محرمانه کلان را افشا کرد. با کم‌ارزش و تحقیر کردن کلان، این برنامه ابهت و جذبه آن را از بین برد. با گذشت زمان، این گروه به سرعت رو به زوال گذاشت و امروزه دارای تنها چند هزار عضو فعال است.

  هر کس باید از حق آزادی اندیشه، وجدان و مذهب برخوردار باشد. این حق شامل آزادی برای داشتن یا انتخاب مذهب یا عقیده توسط خود فرد می‌شود و [هم‌چنین] شامل آزادی فردی یا در باهمستان با دیگران و در مکانی عمومی یا خصوصی، برای اظهار عقیده یا مذهب خویش از طریق عبادت کردن، برگزاری مراسم، انجام و تدریس آن است.

- میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶

  همدردی گهگاه توانایی مهمی برای درک زندگی فردی دیگر و قرار دادن خود در موقعیت او است. همدردی آگاهی از این امر است که واقعا هیچ آرامش و لذتی نمی‌تواند برای من وجود داشته باشد مگر این که برای تو هم فراهم باشد.

- فردریک بیوکنر (۱۹۲۶-کنون)، عالم الهیات و نویسنده آمریکایی

 دلگرم شدم وقتی که [دانستم] مردم در همه جا به دنبال آزادی‌های اساسی مشخصی هستند، حتی اگر در محیط فرهنگی کاملا متفاوتی زندگی ‌کنند.

  - آنگ سان سو چی (۱۹۴۵ – کنون)، برنده جایزه نوبل صلح و رهبر لیگ ملی دموکراسی در برمه، ۲۰۱۲

  همدردی یک مقوله مذهبی نیست [بلکه] یک مقوله انسانی است. یک کالای لوکس و تجملاتی نیست [بلکه] کالایی ضروری برای آرامش و ثبات ذهنی خودمان است. همدردی برای نجات و بقای انسان ضروری است.

- دالایی لاما چهاردهم، (۱۹۳۵-کنون)

  پاسخ دادن نفرت با نفرت، نفرت را افزون می‌کند، انگار که تاریکی بیشتری را بر شبی بی‌ستاره بپاشانید.

- مارتین لوتر کینگ جونیور (۱۹۲۹-۱۹۶۸)، کشیش باپتیست آمریکایی و رهبر جنبش حقوق مدنی آمریکاییان، دوست داشتن دشمنانت، ۱۹۵۷

  آزادی عقیده لزوما باید مجاز شناخته شود و بر مردم نیز باید بر همین منوال حکومت کرد تا همه بتوانند در کنار هم زندگی کنند، گرچه آشکارا عقاید متفاوت و مخالفی [با یک‌دیگر] داشته باشند.

- باروخ اسپینوزا (۱۶۳۲-۱۶۷۷)، فیسلوف آلمانی، رساله الهی-سیاسی، ۱۶۷۰

 من نمی‌خواهم چهارطرف خانه‌ام دیوار باشد و پنجره‌ها مسدود باشند. [بلکه] می‌خواهم [نسیم] فرهنگ تمام سرزمین‌ها، تا سرحد ممکن، به خانه‌ام بوزد. ولی اجازه نخواهم داد هیچ فرهنگی به خانه من تحمیل شود و هرگز در خانه فردی دیگر به عنوان غریبه، گدا یا برده زندگی نخواهم کرد. 

- مهاتما گاندی (۱۹۴۸ – ۱۹۶۹)، رهبر جنبش استقلال هند، ۱۹۲۷

 دلگرم شدم وقتی که [دانستم] مردم در همه جا به دنبال آزادی‌های اساسی مشخصی هستند، حتی اگر در محیط فرهنگی کاملا متفاوتی زندگی ‌کنند.  

- آنگ سان سو چی (۱۹۴۵ – کنون)، برنده جایزه نوبل صلح و رهبر لیگ ملی دموکراسی در برمه، ۲۰۱۲

  رواداری [نه تنها] به معنای عدم تعهد به باور خویش نیست، بلکه سرکوب و محاکمه دیگران [بر سر عقیده] را نیز محکوم می‌کند.

- جان اف کندی (۱۹۱۷-۱۹۶۱) سی و پنجمین رئیس‌جمهور ایالات متحده، ۱۰ اکتبر ۱۹۶۰

  هیچ‌کس در بدو تولد از دیگری به خاطر رنگ پوست، پیشینه، یا دین‌اش متنفر نیست. انسان باید نفرت ورزیدن را یاد بگیرد و اگر می‌تواند نفرت‌ورزی را بیاموزد پس [به راحتی] می‌تواند محبت کردن و عشق ورزیدن را فرا گیرد چون عشق به طبیعت قلب انسان بیش‌تر می‌نشیند تا احساس مخالفش.

- نلسون ماندلا (۱۹۱۸-۲۰۱۳)، انقلابی ضد آپارتاید در آفریقای جنوبی و اولین رئیس‌جمهور سیاه‌پوست آفریقای جنوبی، راه دشوار آزادی: زندگی‌نامه خودنوشت نلسون ماندلا، ۱۹۹۵

 من به مسلمانان، یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان، بودایی‌ها، بهایی‌ها و سایرین احترام می‌گذارم، حتی به خداناباورانی که به اصول انسانی معتقدند احترام می‌گذارم. من همه آن‌ها را از صمیم قلب دوست دارم و دست تک‌تک‌شان را می‌بوسم. 

- عبدالحمید معصومی تهرانی، روحانی برجسته ایرانی

  تاریکی نمی‌تواند بر تاریکی غلبه کند؛ این کار تنها از روشنایی برمی‌آید. نفرت نمی‌تواند بر تنفر غلبه کند؛ این کار تنها از عشق برمی‌آید.

- مارتین لوتر کینگ جونیور (۱۹۲۹-۱۹۶۸)، کشیش باپتیست آمریکایی و رهبر جنبش حقوق مدنی آمریکاییان، قدرت دوست داشتن، ۱۹۶۳

 هیچ فردی نباید مجبور به انجام یا حمایت از هر گونه آیین یا عبادت مذهبی شود یا به نوعی دیگر، به خاطر اعتقادات و باورهای مذهبی‌اش تحت آزار قرار گیرد، بلکه تمام مردم باید بتوانند آزادانه باورهای مذهبی خویش را اظهار کرده و با بحث، آن‌ها را پاس دارند.

- توماس جفرسون (۱۷۴۳-۱۸۲۶)، نویسنده اعلامیه استقلال و سومین رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلامیه آزادی مذهبی ویرجینیا، ۱۷۸۶

  رواداری یعنی احترام قائل بودن برای فردی دیگر، نه به این خاطر که او اشتباه می‌کند یا حتی به این خاطر که حق با اوست، بلکه به این دلیل که او انسان است.

- جان کاگلی (۱۹۱۶-۱۹۷۶) نویسنده کتاب دین در دورانی سکولار، ۱۹۶۸

  آرزوی خدا این است که تو، من و همه ما بفهمیم که اعضای یک خانواده‌ایم، که برای با هم بودن ساخته شده‌ایم، برای خوبی و برای مهرورزی.

- دزموند توتو (۱۹۳۱-اکنون)، فعال حقوق اجتماعی آفریقای جنوبی و اسقف بازنشسته، ۲۶ آوریل ۲۰۰۵

  نفرت مشکلات بسیاری را در این جهان ایجاد کرده، اما یکی را تا کنون حل نکرده است.

- مایا آنجلو (۱۹۲۸-۲۰۱۴)، نویسنده و شاعر آمریکایی

 برای ساخت آینده باید گذشته را شناخت.

- اتو فرانک، (۱۸۸۹-۱۹۸۰)، تاجر آلمانی و پدر آن و مارگوت فرانک، (۱۹۶۷)

 من هیچ خصومتی با کسی ندارم، هر کس کرامت انسانی را پاس دارد، فارغ از دین و باورش، سر خود را برای تعظیم در پیشگاهش فرود می‌آورم و او را عزیز می‌دارم.

- عبدالحمید معصومی تهرانی، روحانی برجسته ایرانی

 رواداری چیست؟ نتیجه انسانیت است. همه ما از ضعف و خطا ساخته شده‌ایم؛ بیایید متقابلا نسبت به کوته‌فکری‌های یک‌دیگر گذشت کنیم، که این اولین قانون طبیعت است.

- ولتر (۱۶۹۴-۱۷۷۸)، نویسنده عصر روشن‌گری، تاریخ‌نگار و فیلسوف فرانسوی، ۱۷۶۴

  ما گذشته دهشتناک خود را به یاد می‌آوریم تا بتوانیم به آن رسیدگی کنیم، تا بدون این‌که فراموش کنیم، در مواقعی که بخشش یک ضرورت است، گذشت کنیم؛ تا مطمئن شویم که دیگر هرگز چنین امری غیرانسانی ما را از هم جدا نخواهد کرد، و برای این که میراثی را ریشه‌کن سازیم که تهدیدی خطرناک در کمین دموکراسی ماست.

- نلسون ماندلا (۱۹۱۸-۲۰۱۳)، انقلابی ضد آپارتاید در آفریقای جنوبی و اولین رئیس‌جمهور سیاه‌پوست آفریقای جنوبی، ۲۵ فوریه ۱۹۹۹

 اول سراغ سوسیالیستها آمدند و من اعتراض نکردم چون سوسیالیست نبودم. بعد سراغ اعضای اتحادیه کارگری آمدند، و من اعتراض نکردم چون عضو اتحادیه کارگری نبودم. بعد سراغ یهودیان آمدند و من باز اعتراض نکردم چون یهودی نبودم. تا این که سراغ من آمدند و دیگر کسی باقی نمانده بود که برای من اعتراض کند.

- مارتین نیمولر (۱۸۹۲-۱۹۸۴)، کشیش لوتران و عالم الهیات آلمانی ضد نازی، ۶ ژانویه ۱۹۴۶

 جایی که کتاب‌ها را می‌سوزانند، انسان‌ها را نیز خواهند سوزاند.

- هاینریش هاینه (۱۷۹۷-۱۸۵۶)، شاعر، روزنامه‌نگار، مقاله‌نویس و منتقد ادبی آلمانی، نمایشنامه المنصور، ۱۸۲۱

  رواداری و بردباری نباید به عنوان نشانه‌های ضعف شناخته شوند، آن‌ها نشانه‌های قدرت هستند.

- دالایی لاما چهاردهم، (۱۹۳۵-کنون)، ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۲

  همان‌طور که رواداری سرچشمه صلح و آرامش است، نارواداری منشا بی‌نظمی و درگیری است.

- پی‌یر بل (۱۶۴۷-۱۷۰۶)، فیلسوف فرانسوی، ۱۶۸۶

توانا را ببينيد

درباره توانا

توانا: آموزشکده جامعه مدنی ایران، موسسه‌ای پیشگام در زمینه آموزش آنلاین است. توانا در تاریخ ۱۷ می سال ۲۰۱۰ با هدف حمایت از شهروندی فعال و رهبری مدنی در ایران از طریق راه‌های گوناگون برای آموزش شهروندی و برنامه‌های ظرفیت‌سازی برای جامعه مدنی، شروع به کار کرد. چشم‌انداز توانا دست‌یابی به جامعه‌ای آزاد و باز برای ایرانیان است، جامعه‌ای که در آن هر ایرانی از فرصت‌های برابر، عدالت و آزادی‌های کامل مدنی و سیاسی بهره‌مند شود.

درباره پروژه رواداری

پروژه رواداری در صدد است تا منبع الهامی باشد برای پلورالیسم (چندفرهنگی)، آگاهی، آزادی مذهبی و به رسمیت شناختن تفاوت در میان شهروندان. پروژه رواداری با تهیه و استفاده از مجموعه متنوعی از منابع آموزشی به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی، بر نقش هر فرد برای مقابله با نفرت تاکید داشته و به برشمردن فواید زندگی روادارانه در جامعه‌ای باز و آزاد می‌پردازد. پروژه روادری از طریق آموزش سعی دارد تا جلوی اذیت و آزار و نسل‌کشی [اقلیت‌ها] را گرفته و بذرهای بنیادین جامعه‌ای پایدار و متنوع را در خاورمیانه بزرگ کاشته و پرورش دهد.

به توانا بپيونديد